verslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Utrecht

Wat overblijft aan idealen in het vluchtelingenkamp van Johnny de Mol

Vandaag níet per huurauto over Lesbos rijden, appt Rosa  aan haar vrijwilligers: ‘Daaraan herkennen eilandbewoners ons, een deel blokkeert op dit moment de weg.’ En ze vernielen auto’s van hulpverleners.

Rosa Duran uit Den Bosch behaalde anderhalf jaar geleden haar master Financial Management aan Nyenrode en vertrok daarna snel naar Lesbos. Naar de overbevolkte olijfgaard net buiten het uit zijn voegen barstende vluchtelingenkamp Moria.

Rosa Duran op LesbosBeeld Joey O’Loughlin

Rosa is 26 jaar en inmiddels verantwoordelijk voor de gang van zaken in een flink deel van die olijfgaard. Zo’n honderdtwintig alleenreizende mannelijke migranten helpen haar daarbij. Hier het type waar sommige Nederlandse politici nu graag onrust over zaaien, bij Rosa heten ze ‘inwoner-vrijwilliger’.

Het gaat om een stuk grond dat is gehuurd door hulporganisatie Movement On The Ground (MOTG), opgericht door tv-presentator Johnny de Mol en wat vrienden. Anderhalf jaar geleden volgde ik hen een tijdje. Intussen heeft Rosa Duran de leiding op Lesbos wanneer vaste man van MOTG ter plaatse, Adil Izemrane, voor afspraken en zijn gezin in Nederland moet zijn.

Een ‘inwoner-vrijwilliger’ in het kamp.Beeld Gijs Wessels

Lesbos puilt nu uit met 20 duizend migranten, waarvan er 4.000 op de grond van MOTG leven: 2.300 in 230 tien-persoonstenten en daarnaast nog zo’n dertienhonderd mensen in geïmproviseerde tentjes.

Terwijl we aan de telefoon praten strooit Rosa (‘Sorry, heel even’) vanuit haar woonplaats Panagiouda tekstberichtjes over Lesbos, bezorgd en kalm tegelijk. MOTG heeft vijftien coördinatoren op het eiland en altijd tussen de tien en twintig vrijwilligers van buiten. Rosa maant hen nu thuis te blijven.

Het is maandag, Asmaandag in Griekenland, het begin van de orthodoxe vastentijd, een vrije dag. Iedere vrije dag demonstreren wanhopige eilandbewoners nu tegen de Griekse regering en de EU, tegen een nieuw gesloten kamp, en tegen de Turkse president Erdogan, die de boel nog eens opstookt door te doen alsof de poorten naar Europa, ofwel Griekenland, openstaan. ‘Door Erdogan dreigen nog meer bootjes te komen, we voelen allemáál onrust’, zegt Rosa. Lesbos is na jaren gastvrijheid murw. Bij Thermis is zondag een boot met vluchtelingen, ook kinderen, keer op keer terug in zee geduwd.

Blijf dus vooral uit de buurt van demonstranten, appt Rosa naar vrijwilligers: MOTG is nog niet aangevallen, maar mensen van andere ngo’s wel.

Wat ik wil weten: of idealen hier nog wel houdbaar blijven. Aan idealen had MOTG namelijk nooit gebrek. De vrienden van Johnny de Mol zeiden destijds met het typerend zelfvertrouwen van moderne zakenmensen aan ‘disruptieve’ hulpverlening te doen: zó goed en menswaardig, dat alle vluchtelingenopvang er door zou verbeteren. Ja, zij gingen hun aanpak ‘uitrollen’ over de hele wereld.

Minister Sigrid Kaag noemde Johnny de Mol een inspirator. Door de wol geverfde hulpverleners zoals Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling prezen alle goodwill, maar waarschuwden ook dat het bouwen van vriendelijke ‘campussen’ met veel eigen verantwoordelijkheid en ‘leuke dingen’, wel wat lastig uitvoerbaar zou zijn voor miljoenen vluchtelingen in de buurt van oorlogsgebieden, zoals rond Syrië.

Dit laatste blijkt alvast te kloppen. En op Lesbos? Daar gaat het wonderbaarlijk genoeg nog wèl. Een groot deel van MOTG wordt overigens bewoond door zo’n zeshonderd alleenreizende mannen. Bij MOTG runnen zij kalmpjes het kamp. Ze maken schoon, zorgen dat niemand bomen kapt, dat het eten eerlijk wordt verdeeld, bouwen mee aan nieuwe tenten. Juist op deze mannen, zegt Rosa, kan MOTG doorfunctioneren zolang zij en haar Nederlandse vrijwilligers door demonstraties zelf niet naar het kamp kunnen. En als dat wel kan trouwens ook.

Als ze soms even op familiebezoek in Nederland is volgt Rosa ons toenemend xenofobe nieuws over migranten dan ook nauwelijks meer. Liever concentreert ze zich ‘op het juiste verhaal’, zoals zij het noemt. ‘Je ergeren helpt sowieso niemand.’

Nieuw geëffende grond voor nieuwe tenten.Beeld Gijs Wessels

Verder wil Rosa (‘wat het gedoe over alleenstaande mannen betreft’) graag nog even benadrukken dat de helft van de 20 duizend migranten op Lesbos uit kinderen bestaat. En bijna 70 procent uit vrouwen en kinderen.

Niemand ontkent dat het er buiten het terrein van MOTG op Lesbos, waar meer wanhoop heerst, stukken chaotischer aan toegaat dan bij hen. Hún deel van de olijfgaard werd in zekere zin zelf een soort klein Europa: nieuwe bewoners worden gedoseerd toegelaten, om het leefbaar te houden.

Maar hier wordt het beter begrepen en gerespecteerd. Omdat ‘waardigheid’ het motto is, zonder hekken, omdat MOTG waar het kan de grond effent voor nieuwe grote tenten. Rosa, onverstoorbaar: ‘Vandaag kunnen we even niet bouwen. Maar morgen hopelijk weer wel’.

Lees terug: Johnny de Mol en Adil Izemrane herdefiniëren vluchtelingenhulp op Lesbos

Met hun nieuwe, ‘disruptieve’ manier van hulp aan vluchtelingen op Lesbos zijn de vrienden Johnny de Mol en Adil Izemrane sneller dan de VN. ‘Wie voor niets of niemand opkomt, is gewoon een flapdrol.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden