OmbudsmanJean-Pierre Geelen

Wat moet een krant wel en niet melden in emotionele kwesties als de vermissing van Anne Faber?

Laveren tussen feiten en sensatiezucht.

De reacties op de verslaggeving rond de vermoorde Anne Faber tonen aan dat je het als 'kwaliteitskrant' niet snel goed doet in dit soort zaken rond een persoonlijk drama dat de hele samenleving beroert. Afgelopen maandag beklaagde een lezer zich over de geringe aandacht. 'Ik merk dat ik veel eerder naar andere nieuwsmedia ga als bepaalde lopende zaken me interesseren', schreef ze. In de Volkskrant vond ze voornamelijk 'eenkolommers', korter dan het weerbericht.

Die reactie raakt aan een hedendaags dilemma, zowel voor de krant als voor de lezer. Vermissingen komen vaak voor, wanneer zijn ze landelijk nieuws? Naarmate een zaak - mede door aandacht in andere media - de samenleving meer beroert, rijst de vraag: wat kun je en wil je weten? En: wat wil of moet een medium melden zonder concrete feiten?

In dagen van nieuwshonger dreigt dan al snel een uitbraak van speculaties en geruchten. Distantie (letterlijk en figuurlijk) en geduld zijn steeds minder vanzelfsprekend geworden in het nieuwsklimaat, waarin naam en foto's van de verdachte en allerhande 'feiten' volop rondzingen op social media en websites.

Vasthouden aan de eigen koers is de enig juiste optie. Ik ben blij dat deze krant niet meedoet aan wilde speculatie. Tegelijk kon ook ik de drang niet weerstaan alles te volgen, hoe dubieus ook, en ik was de enige niet.

De krant deed vooral veel niet. Geen hobbyisten die zeker meenden te weten waar Anne Faber zich bevond. Dat gebeurde alleen maandag in de verslaggeverscolumn van Toine Heijmans, maar dat was een reportage over het fenomeen, geen raadpleging als nieuwsbron.

De krant deed wel meer niet. Waar in 2013 op de website nog gedetailleerd werd bijgehouden hoe de zoektocht naar de vermoorde broers Ruben en Julian verliep, is dat ditmaal niet eens overwogen. Voortschrijdend inzicht, wat mij betreft. Dat RTV Utrecht het dreggen in een vijver live met camera volgde, voedt enkel de sensatiezucht. Ook de luchtfoto's (van het ANP) van de opgraving in Zeewolde plaatste deze krant niet - en terecht.

De hoofdredactie kijkt redelijk tevreden terug op die ingetogenheid. Maar de worsteling blijft. De krant had eerder dan maandag een reportage willen hebben over de meespeurende burgers. Ook het gewenste gedegen profiel van de verdachte bleef uit. Daarin moet de krant 'creatiever' zijn, zegt de hoofdredactie. Op het gevaar af dat je via de U-bocht alsnog de sensatiezucht voedt. 'De katholieke route' heet dat intern, en die is niet altijd fraai.

Toch een twijfelgevalletje. Na de aanhouding van de verdachte, maandag, had de krant voor het eerst een concreet feit in handen. Dinsdag verscheen een bericht, aangevuld met de ervaringen van een vrouw die vijftien jaar geleden vier maanden in de Altrecht-kliniek had verbleven. Ze verbaasde zich toen over het open karakter van de kliniek, en beschreef dat in een café weleens een bewoner achter de gokkast stond, die vroeg niet verder te vertellen dat hij 'buiten' was.

Enkele lezers stoorden zich aan die passage. Onduidelijk was op welke locatie van Altrecht de vrouw precies had verbleven. Gezien haar psychoses vermoedelijk niet in de forensische psychiatrie van Michael P. En hoe relevant is een ervaring van vijftien jaar oud? Trouwens: het betreffende 'café' is geen klassiek café meer, een gokkast staat er niet meer.

'Het citaat draagt bij aan de beeldvorming dat gevaarlijke gekken zomaar loslopen in ons dorp', aldus twee inwoners van Den Dolder. Stigmatisering van psychiatrische patiënten hebben de verslaggevers uiteraard niet gewild, zeggen zij. 'Maar problemen rond de kliniek bestaan al twintig jaar, er zijn eerder bewoners opgepakt. Wat de vrouw vertelde, sloot aan op wat we in het archief vonden en schetst hoe tegen Altrecht wordt aangekeken.'

Dat staat wel haaks op de lange reportage die een dag later verscheen over Den Dolder. Inwoners zeiden daarin juist dat er rond de kliniek nooit problemen waren, 'tot een paar jaar geleden', toen op beveiliging zou zijn bezuinigd.

Eén bron, die een vijftien jaar oude situatie beschrijft, dat is geen heel sterke onderbouwing, vind ik. Juist rond een gevoelig thema waarin collectieve emotie zo hoog oploopt, ligt beeldvorming op de loer. Dat was hier niet nodig geweest, putten uit een recenter verleden was sterker geweest; het verhaal van de vrouw had beter gepast in een breder artikel, het enige maatschappelijk relevante verhaal over deze trieste zaak. Over de werkelijkheid van de Altrechtkliniek is het laatste woord nog niet geschreven.

Dit schreven we eerder over de vermissing van Anne Faber

Ook in 2017 kan een meisje op de fiets naar huis nog steeds verdwijnen. Maar een vermissing anno nu is van een andere orde dan een vermissing van 20 jaar geleden.
Lisa van der Velden werpt een blik op online cultuur.

Met de vondst van het lichaam van Anne Faber is donderdagavond een einde gekomen aan dertien dagen van zoeken in bossen en vijvers, met de inzet van tientallen politiemensen, militairen, vrijwilligers en honden. Het was verdachte Michael P. die de politie woensdagavond wees op de plek waar naar Faber moest worden gezocht.

De samenleving moest 'zo lang mogelijk' tegen Michael P. worden beschermd, oordeelde de rechtbank in 2011 in een dubbele verkrachtingszaak. Maandag werd de destijds veroordeelde man alweer opgepakt op verdenking van betrokkenheid bij de verdwijning van Anne Faber. Wat ging er mis? 

Ruim tweeduizend tips kreeg de politie te verwerken sinds Anne Faber elf dagen geleden verdween. Daaronder talloze complottheorieën, bewezen verzinsels en goedbedoelde suggesties om vooral eens te gaan kijken bij dat ene ecoduct of in dat rare leegstaande gebouw. Hoe schat je die op waarde?

Den Dolder is wel wat gewend, vanwege de forensisch psychiatrische kliniek in de omgeving. Maar dat daar een man werd aangehouden die betrokken zou zijn bij de verdwijning van de 25-jarige Anne Faber is het gesprek van de dag. 'Ik ga al lang het bos hier niet meer in.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden