Ander Commentaar

Wat is het ware motief van Erdogan om tegen Navo-uitbreiding te zijn?

Zweden en Finland hebben woensdag op het hoofdkwartier van de Navo in Brussel samen de formele aanvraag ingediend om lid te worden van de westerse militaire alliantie. Turkije, sinds 1952 lid van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, ligt echter dwars. Buitenlandse commentatoren zijn kritisch over de Turkse tegenwerking.

Iñaki Oñorbe Genovesi
Klaus Korhonen, de Finse ambassadeur bij de Navo, Jens Stoltenberg, secretaris-generaal van de Navo, en Axel Wernhoff, de Zweedse  ambassadeur bij de Navo, op het Navo-hoofdkwartier in Brussel tijdens de formele aanvraag om lid te worden van de westerse militaire alliantie.  Beeld REUTERS
Klaus Korhonen, de Finse ambassadeur bij de Navo, Jens Stoltenberg, secretaris-generaal van de Navo, en Axel Wernhoff, de Zweedse ambassadeur bij de Navo, op het Navo-hoofdkwartier in Brussel tijdens de formele aanvraag om lid te worden van de westerse militaire alliantie.Beeld REUTERS

De houding van Ankara is problematisch, aangezien alle dertig leden van de westerse militaire alliantie unaniem hun goedkeuring moeten uitspreken over het lidmaatschap van Zweden en Finland. Maar de Turkse president Recep Tayyip Erdogan verwijt beide noordelijke landen - die tot de Russische invasie van Oekraïne altijd neutraal bleven bij internationale conflicten - ‘gasthuizen voor terroristische organisaties’ te zijn.

Erdogan was woensdag resoluut in zijn toespraak tot wetgevers van zijn regerende AK-partij: willen de Finnen en Zweden bij de Navo, dan zullen er ‘terroristen’ moeten worden uitgeleverd. De Roemeense oud-minister van Buitenlandse Zaken Teodor Baconschi zet vraagtekens bij Erdogans onvrede over het feit dat Zweden en Finland onderdak bieden aan onder meer leden van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK), die sinds 1984 een opstand tegen de Turkse staat voert en op de EU-lijst van terroristische organisaties staat.

Machtsverhoudingen

Baconschi meent in de Roemeense krant Libertatea dat Turkije vooral bang is voor een verschuiving in de machtsverhoudingen bij de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie. ‘Turkije, een belangrijke Navo-lidstaat in het oostelijke Middellandse Zeegebied, wil natuurlijk toezeggingen hebben in ruil voor zijn stem. Ongewenst in de Europese Unie, hoewel deze niet langer een ‘christelijke club’ wordt genoemd, vreest Ankara dat de opkomst van een nieuw Navo-knooppunt in het noorden het zuidelijke knooppunt zal kunnen overtreffen.’

De Griekse politicoloog Ilias Tasopoulos, verbonden aan de universiteit van de Peloponnesos, bespeurt eveneens Turkse angst, maar dan vanwege de toetreding van ‘twee van ‘s werelds belangrijkste modeldemocratieën’. Want met de komst van Finland en Zweden, zo schrijft Tasopoulos op de nieuwswebsite Liberal, wordt de drang om van de Navo meer te maken dan ‘een inconsistente militaire lappendeken’ versterkt en komt er een grotere nadruk op ‘het bondgenootschap als een kracht voor democratisering’.

En dat heeft ook gevolgen voor Turkije, aldus Tasopoulos. ‘Tot dusver heeft de Navo het lidmaatschap van Turkije (sinds 1952) altijd kunnen rechtvaardigen, ondanks de repressie van de Turkse oppositie door de regering en de neergang van de democratische instellingen in Turkije. Het democratische profiel van de Navo wordt een noodzakelijk component om in de toekomst te overleven.’

Afnemende populariteit

Volgens Midden Oosten-correspondent Natasha Turak van de Amerikaanse zender CNBC ligt Erdogan vooral dwars om de afnemende populariteit in eigen land tegen te gaan. ‘Uit opiniepeilingen in Turkije blijkt zijn populariteit een dieptepunt te hebben bereikt. De Turkse inflatie bereikte in april maar liefst 70 procent, grotendeels als gevolg van Erdogans jarenlange weigering om de rente te verhogen terwijl hij de valutareserves erdoor joeg. Het land van 84 miljoen inwoners is hard getroffen door de wereldwijde stijging van de kosten van energie en basisgoederen, waarbij de prijzen van brandstof en landbouwgrondstoffen omhoogschieten, deels als gevolg van de Russische invasie van Oekraïne. Er zijn twee dingen die de natie in Turkije dan verenigen, aldus analist Timothy Ash, ‘oppositie tegen de PKK en vermeende westerse hypocrisie.’

Intussen lijken ze zich in Finland en Zweden niet echt druk te maken om de Turkse tegenwerking. Midden Oosten-correspondent Jesper Sundén ziet in de Zweedse krant Svenska Dagbladet genoeg ruimte om Turkije te overtuigen: ‘Uiteindelijk moet dit conflict misschien op dezelfde manier worden opgelost als het geschil over wie de Navo-chef zou worden in 2009, en Turkije er uiteindelijk mee instemde dat Anders Fogh Rasmussen secretaris-generaal werd. Dit gebeurde nadat de Amerikaanse president Barack Obama had beloofd dat de plaatsvervanger van Fogh Rasmussen een Turk zou zijn. Misschien kan Obama’s vicepresident van destijds, de huidige Amerikaanse president Joe Biden, een soortgelijke deal sluiten.’

Giftige vertragingen

Maar de Amerikaanse columnist David Andelman is in een opiniestuk voor CNN minder coulant. Hij vergelijkt het verzet van Erdogan tegen de Navo-toetreding van Finland en Zweden met de dreigende veto van de Hongaarse premier Viktor Orbán tegen de voorgestelde EU-boycot van Russische olie die de andere 26 lidstaten hebben goedgekeurd. ‘Wat te doen tegen deze giftige vertragingen die worden opgelegd door Hongarije en Turkije? Het antwoord is helaas eenvoudig: speel hetzelfde spel dat Poetin al jaren speelt. Als je volgens de traditionele regels niet kunt winnen, negeer ze dan.

‘Maak Orbán en Erdogan irrelevant. Alle 26 andere EU-leden zouden het olieboycot gewoon moeten uitvoeren. En de Navo moet gewoon de weg vrijmaken voor de toetreding van Zweden en Finland. Wat is het ergste dat Hongarije of Turkije zouden kunnen doen? Aanklagen? Uittreden?

‘Er werd hoe dan ook veel nagedacht over het verbannen van Turkije uit de Navo, vooral nadat Erdogan drie jaar geleden Russische S-400 raketafweersystemen van Rusland kocht. Misschien is dit nu juist het moment om gewoon op te staan ​​tegen deze eenzame sterke mannen die erin zijn geslaagd zich diep in democratische instellingen te nestelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden