ColumnMax Pam

Wat is Gods plan met het virus, welke zingeving en waardigheid zitten daar achter?

Toen ik in deze krant het interview las met nanofysicus Cees Dekker, sprong ik meteen op de fiets om het boek te kopen dat hij samen met Corien Oranje (kinderboekenschrijfster) en Gijsbert van den Brink (theoloog) heeft geschreven. Maar nergens in Amsterdam was Oer. Het grote verhaal van nul tot nu te vinden.

Boekhandelaren, voor zover open, keken in ‘hun systeem’ en schudden het hoofd. Geen van hen had het op voorraad genomen. Ik kon het natuurlijk bestellen, maar dat is niets voor mij. Als ik een boek wil lezen, ben ik als een hond die een bak verse pens krijgt voorgezet. Een besteld boek komt pas één of twee dagen later en wie weet hoe de wereld er dan uitziet. Onverrichter zake fietste ik terug naar huis – het leek of een onzichtbare hand mij het boek wilde onthouden.

Bij de presentatie had het de auteurs ook niet meegezeten. Vanwege de afstandsmaatregel was het eerste exemplaar, bungelend aan een hengel, overhandigd aan Nobelprijswinnaar Ben Feringa. Zo’n 130 belangstellenden hadden via Zoom de gebeurtenis gevolgd. Mij zou het niet verbazen als God zelf ook stiekem had meegekeken, dit vanwege de inhoud van het boek die door de auteurs aldus is samengevat: ‘Oer begint met een fascinerende hervertelling van het scheppingsverhaal. Proton, een minuscuul deeltje dat vlak na de oerknal ontstaat en door de ruimte vliegt, neemt de lezer op een duizelingwekkende reis door de tijd, van oerknal tot de evolutie van het leven tot de dagen van Jezus en het leven van nu. Proton maakt vol verwondering mee hoe de Schepper de ruimte en tijd instelt, wetten in gang zet, licht schept, geluid en kleur. Hoe Hij ervoor zorgt dat de planeet aarde een veilig huis wordt voor de mens en hoe bijzonder het is dat God zelf op een dag in de persoon van Jezus zijn schepping instapt’.

Als dat, om met Gerard Reve te spreken, ‘geen geoudehoer is waar Gods zegen op rust’, weet ik het ook niet meer. En niet alleen Gods zegen rust erop, ook die van Robbert Dijkgraaf, directeur in Princeton en presentator in De Wereld Draait Door van alles wat met wetenschap te maken heeft. Hij schreef het voorwoord en als ik hem goed heb begrepen, leidt wetenschap altijd tot ‘diepere inzichten’ en maakt het eigenlijk niet uit hoe je tot die diepe inzichten komt. Religie wordt ‘steeds individueler ingekleurd’, dus als jij met iets nieuws komt in de nanotechnologie is het ook in orde wanneer jij je hebt laten inspireren door karma of door de kaboutertjes.

Dijkgraaf is behalve een getalenteerd wetenschapper ook een begenadigd diplomaat. Overigens is het natuurlijk waar dat briljante wetenschappers buiten hun werk allerlei religies hebben aangehangen, maar mijn indruk is dat zij sterk in de minderheid geraken en dat Cees Dekker in zijn poging om de oerknal te verbinden met de figuur van Jezus een uitzondering is.

Dat Cees Dekker juist met dit boek door zijn collega’s wordt geëerd, doet mij vermoeden dat hij behalve een intelligente onderzoeker ook een sympathiek mens is. Het is niet aan mij om te beoordelen hoe individueel, persoonlijk en oprecht zijn godsbeeld is, maar tegen een van Dekkers opmerkingen kom ik in opstand, namelijk wanneer hij zegt ‘dat zijn geloof zorgt voor zingeving en bijvoorbeeld ook de waardigheid staaft van mijn gehandicapte dochter’. In feite zegt Dekker zich niet te kunnen voorstellen dat een atheïst, die de wereld zou bezien als een verzameling willekeurige atomen, gevoelens van empathie en waardigheid kan opbrengen voor een gehandicapt kind. Dat is een beledigende veronderstelling.

Om, zoals Dekker en de zijnen doen, de evolutie te beschouwen als de vervolmaking van Gods Plan, heeft iets goedkoops. Join them if you can’t beat them. Daarom is het nogal een waagstuk om juist in coronatijd zo’n boek te presenteren. Onafwendbaar komt de gelovige toch voor de vraag te staan: wat heeft God voor met dit virus? Wat is Zijn plan daarmee, welke zingeving en waardigheid zitten daar achter? Waarom moeten die mensen ineens allemaal dood op zo’n pijnlijke manier? Zelfs de guillotine was in veel gevallen humaner geweest.

Bovendien lijkt het erop dat God zijn ‘eigen mensen’ extra op de proef heeft gesteld. Het virus, zo lees ik, bedreigt de kloosters in Europa, waar tientallen nonnen en monniken het loodje hebben gelegd. Ook in de Nederlandse biblebelt zijn relatief veel slachtoffers gevallen. Op het Vaticaan haalden ze opgelucht adem toen de paus niet besmet bleek, een geluk dat voor een aantal van zijn medewerkers niet was weggelegd.

Al deze vragen hadden we aan Umberto Eco kunnen stellen, maar die is ook dood. Bovendien geloofde hij niet in God.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden