VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Leiden en Den Haag

Wat het sluiten van de rechtspraak betekent voor de familie K.

De familie K. wacht op antwoord. Heel graag willen ze hun zoontje terug, maar van de rechtbank geen nieuws. Het geluk is dat ze een advocaat bereid vonden hen bij te staan, er zijn genoeg gezinnen die het zonder moeten stellen. De rechter doet uithuisplaatsingen hooguit telefonisch af vanwege de viruscrisis, soms worden ouders niet eens gehoord. Dat mag, wettelijk gezien.

Beeldbellend krijg ik een rondleiding door hun nieuwe huis: twee slaapkamers, babybedje, een tuin, een peuter die niet onder toezicht staat. De baby was tien maanden toen hij een epileptische aanval kreeg, zegt de vader, die in de zorg werkte en nu als verkeersregelaar. ‘Mijn vrouw belde 112, de hulpdiensten kwamen, de agenten. Ze zagen dat we klein behuisd waren – we woonden in één kamer. Daarna werden we beschuldigd.’

Iemand heeft het jongetje hard door elkaar geschud, vermoedde een arts: shaken baby syndroom, vandaar de blauwe plekken. Maar de ouders ontkennen en bewijzen zijn er niet, ‘we zijn niet eens verhoord’.

Op aangeven van de jeugdzorg is baby K. toch uit huis geplaatst: zeven maanden bij een pleeggezin, en nu dreigt verlenging. De familie K. wil graag tijdens een rechtszaak toelichten waarom dat een slecht besluit is. Er is inmiddels een ‘ouderschapstaxatie’ gemaakt door hulpverleners (‘ouderschapsbesef is aanwezig’, ‘enorme bereidheid anderen toe te laten’), maar ze weten niet eens of de rechter dat rapport wel kent.

En de deadline is 14 mei.

Rechtbank Den Haag tijdens de viruscrisis.Beeld ANP

Nog voor voor de aankondiging van de ‘intelligente lockdown’ sloot de rechtspraak de luiken. Voor het oog van de natie werden nog een paar coronaspugers veroordeeld en dat was het dan, ‘in principe valt de behandeling van rechtszaken stil’. Een wonderlijk snel genomen besluit, want veel rechtbanken lijken ruim genoeg voor anderhalvemeterjustitie, en ze kampen al met achterstanden.

Erger: dit tast grondrechten aan, schreef Folkert Jensma in de NRC. De rechtspraak is, net als de supermarkt, een pijler onder het land. ‘Dit schept’, zegt Reinier Feiner, advocaat van de familie K., ‘een gevaarlijk precedent’.

De rechtspraak zelf denkt daar anders over. Op de website gloort een reeks verhalen (‘recht in tijden van corona’) die duidelijk maakt dat het best lekker gaat: ‘de poort tot het recht staat open’. Ze werken zelfs met Skype. Maar door de lockdown liggen al veertigduizend zaken op de plank, waarschuwde korpschef van de Nationale Politie Henk van Essen in NRC, en hij wees erop dat politieagenten gewoon op straat aan het werk zijn, virus of niet.

Ach, valt allemaal reuze mee, riposteerde de voorzitter van rechtspraak, Henk Naves: de ‘uiteindelijke impact (…) moet nog blijken’.

Nou – videobel eens met de familie K.

‘Het gaat wel om vertrouwen hè, om rechtszekerheid’, zegt Feiner. ‘Mijn cliënten zijn soms laaggeletterd, maar ze voelen waar de macht ligt.’

En de rechtspraak zucht al onder toenemende maatschappelijke achterdocht, die vleugels krijgt door politici als Thierry Baudet (‘rechters krijgen steeds meer macht’, ‘dit moet stoppen’). Onderwijl probeert de minister voor Rechtsbescherming het aantal rechtszaken terug te dringen – vooral in de sociale hoek – want dat is goedkoper. Wat ook goedkoper is: rechtszaken voeren via de telefoon of een beeldverbinding.

Zo raakt de zelfopgelegde quarantaine de rechtspraak van alle kanten.

Advocaat Reinier FeinerBeeld Toine Heijmans/VK

Tachtig procent van wat Feiner doet is sociale advocatuur – dat zijn de zaken waar je nauwelijks van hoort, die borrelen in de buik van de maatschappij. Hij is zo’n advocaat die de zaak K. gratis doet, en alvast vijftig mondkapjes kocht voor zijn cliënten zodat ze straks met het ov naar de rechtbank kunnen. 

Feiner zette een paar recente uitspraken achter elkaar en kwam erachter dat ouders in jeugdzorgzaken nauwelijks of gebrekkig worden gehoord. En dat álle uithuisplaatsingsverzoeken worden toegewezen tijdens de crisis. ‘Ik heb de rechters hoog zitten, echt, maar dit is een instrumentele aanpak. Dit gaat over het proces, niet over mensen.’

Rechtbank Maastricht met corona-maatregelenBeeld ANP

Maandag gaan de rechtbanken voorzichtig open, maar niet allemaal, en niet voor publiek, en niet voor alle journalisten, en niet voor de familie K.

Net voor de deadline horen ze dat de zitting telefonisch wordt afgedaan op 13 mei, ‘alleen vanwege corona’, appt de moeder. Ze balen ervan: een telefonische zaak is geen echte zaak, ‘we willen graag persoonlijk ons woord doen’. Feiner probeert het te voorkomen, maar komt niet verder dan een secretariaat dat de zaak een maand kan verzetten – en daarmee de uithuisplaatsing onwettelijk verlengt.

Het ziet er niet goed uit. ‘We kunnen alleen maar afwachten’, appt vader K.

Op YouTube zingt een eenzame rechter zijn zelfgeschreven ‘thuiswerkblues’: ‘zonder toga voel ik me een halve magistraat’. Hij mist vooral zijn collega’s.

Vader en moeder K. missen vooral hun zoon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden