Opinie Brexit

Wat het Britse parlement de afgelopen maanden heeft gedaan is uniek in de Britse, Europese en politieke geschiedenis

Order Speaker John Bercow spreekt de leden van het Britse Lagerhuis toe, die veel kritiek te verduren krijgen. Beeld AFP

Het is 1523 en Engeland is weer eens in oorlog met Frankrijk. Een dure oorlog. Koning Hendrik VIII heeft geld nodig en stuurt zijn belangrijkste minister, kardinaal Wolsley, met een bedelbrief naar het parlement. De Speaker op dat moment, Thomas More, eist eerst een fatsoenlijk debat, zeker omdat de kardinaal zich niet bepaald netjes heeft gedragen bij zijn missie om geld los te peuteren. Bijna een half millennium later toont het Lagerhuis wederom zijn zelfstandigheid door de Brexit-deal van premier Theresa May tegen te houden, iets waarvoor het veel kritiek krijgt. Ten onrechte.

De scène waarbij de in vol ornaat geklede kardinaal tegenover kamervoorzitter More staat, is te aanschouwen op de muur van St Stephen’s Hall, waar bezoekers van Lagerhuisdebatten moeten wachten voor een plekje op de publieke tribune. De rijen zijn langer dan ooit, nu het Lagerhuis in het middelpunt van de belangstelling staat. En een spektakel is het. Foto’s van Lagerhuistaferelen roepen gelijkenissen op met schilderijen van Caravaggio, Engelse schoolkinderen spelen debatten na en stemmingen halen kijkcijfers die normaal gesproken alleen voor voetbalwedstrijden zijn weggelegd.

De huidige speaker John Bercow was onlangs als een beroemdheid te gast bij het praatprogramma van Eva Jinek.

Tegelijkertijd krijgt het Lagerhuis veel kritiek. Het wordt ouderwets genoemd, chaotisch, incompetent, besluiteloos, opportunistisch, inefficiënt en verraderlijk. Premier Mark Rutte en andere Europese regeringsleiders hebben meerdere malen hun frustratie laten blijken over het feit dat May’s Brexit-akkoord telkens sneuvelt op de groene bankjes. Dat de Lagerhuisleden er nog niet in zijn geslaagd een eenduidig alternatief te bieden, vergroot die ergernis. Toen vorige week tot overmaat van ramp ook nog eens het dak begon te lekken, zagen velen daarin het symbolische bewijs dat de Moeder van alle Moderne Parlementen niet langer functioneert.

Decor van protesten 

Sinds het EU-referendum is Westminster het decor van protesten. Een tekst komt steeds terug onder brexiteers: ‘People vs Parliament.’ Wie heeft het voor het zeggen? De 17,4 miljoen Brexit-stemmers of hun 650 vertegenwoordigers die in meerderheid tegen het verlaten van de EU zijn, en ook rekening moeten houden met de 16 miljoen landgenoten die tegen de Brexit hebben gestemd? Dit politieke probleem is ontstaan nadat het Lagerhuis de beslissing over het EU-lidmaatschap aan de kiezers had gelaten, en zo de parlementaire democratie even liet plaatsmaken voor een directe.

Deze beslissing was in strijd met ‘de soevereiniteit van het parlement’. Dit concept, niet te verwarren met dat van nationale soevereiniteit, is uniek in Europa en hangt samen met de evolutionaire geschiedenis van het Britse politieke bestel. De wetten van het Lagerhuis gaan boven alles. Dat kan, zo legde de Britse staatsrechtgeleerde Vernon Bogdanor uit in zijn boek Beyond Brexit, omdat het Verenigd Koninkrijk, anders dan andere landen, geen geschreven grondwet heeft. Het is ook de reden dat de Britten zo veel moeite hebben met de inbreuk op de soevereiniteit door de EU.

Sinds het referendum heeft het parlement geprobeerd de soevereiniteit te herstellen. Het kreeg hulp van eurogezinde activisten die het via de rechter voor elkaar kregen dat het parlement een stem zou krijgen in het Brexit-proces. May had liever de zogeheten Hendrik de Achtste-macht gehad, waarbij ze de Brexit eigenhandig zou uitvoeren. De premier heeft de inspraak van het parlement nooit echt geaccepteerd en haar regering zou zelfs via een aangenomen motie worden beticht van minachting van het Lagerhuis. Schokkend was ook de intimiderende aanval van de premier op parlementariërs in een televisietoespraak.

Heroveren van soevereiniteit 

Deze rauwe, klassieke en soms machiavellistische politiek, de weigering om als klapvee te dienen voor de uitvoerende macht, voelt als een frisse wind in een tijd waarin politiek steeds vaker een vorm van management wordt. Veel kamerleden hebben moeite met het akkoord van May, omdat hun kiezers erop achteruit zullen gaan vergeleken bij het bestaande lidmaatschap. Het was de filosoof en Member of Parliament Edmund Burke, wiens beeld in St Stephen’s Hall staat, die eens zei dat afgevaardigden rekening moesten houden met de volkswil, maar deze niet slaafs hoefden te volgen.

Beetje bij beetje heeft het parlement de macht uit handen genomen van de even zwakke als verdeelde regering, culminerend in de aanname van een spoedwet die een No Deal-Brexit moet voorkomen. Wat het parlement hier de afgelopen maanden heeft gedaan uit verlicht landsbelang is uniek in de Britse, en in de Europese, politieke geschiedenis. Dit is bereikt via erudiete, emotionele en verhitte debatten met een groot historisch bewustzijn. Voor het parlement is deze ongekende machtspositie een nieuwe gewaarwording, reden dat het nog geen eenduidige stem heeft gevonden.

Met hun verzet hebben de Kamerleden het zichzelf niet makkelijk gemaakt. Kijk naar de tory Nick Boles die, na te hebben gevochten voor een compromis, in tranen naar de oppositie overliep. Neem zijn partijgenoot Dominic Grieve, die geboren is in de partij, maar nu voor ‘verrader’ en ‘leugenaar’ wordt uitgemaakt. Neem ook de sociaal-democraat Chris Bryant, die een kankerbehandeling heeft uitgesteld om bij alle stemmingen te kunnen zijn. Neem het advies van speaker Bercow aan ‘zijn Kamerleden’ om wegens het risico op mishandeling niet alleen en te voet de parlementaire burelen te verlaten.

Het is een zachte prijs voor het heroveren van soevereiniteit, ironisch genoeg de centrale belofte van de Brexit. Thomas More zou trots zijn op de huidige bewoners van het lekkende volkspaleis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden