ColumnBert Wagendorp

Wat heeft Mark Rutte geleerd van de biografie van Lyndon B. Johnson?

null Beeld

In mei 2015 vloog Mark Rutte, samen met een vriend, de Amerikanist en schrijver Koen Petersen, naar New York. Dat deden de twee elk jaar: vijf dagen in de Big Apple. Een lang gekoesterde wens van de premier zou deze trip in vervulling gaan: hij had een afspraak met Robert Caro, de biograaf van de voormalige Amerikaanse president Lyndon B. Johnson (1908-1973). Caro is al zo’n 45 jaar bezig met zijn monsterproject: sinds 1982 verschenen vier vuistdikke delen van The Years of Lyndon Johnson.

Volgens Ruttes biografe Petra Koning in haar boek Mark Rutte waren eerdere pogingen om met Caro in gesprek te komen mislukt: de biograaf is sinds 2012 bezig met het vijfde en laatste deel van de biografie, hij heeft weinig tijd en wordt er niet jonger op. Maar eindelijk was het nu toch zover: de drie mannen lunchten bij Patsys Italian Restaurant aan 56th Street. De lunch duurde tweeënhalf uur en de enige vraag die Rutte de auteur niet stelde, was wanneer die verwachtte deel 5 gereed te hebben: hij wist dat Caro die vraag verafschuwt.

Een jaar later ging het duo weer – ditmaal bezochten ze Caro samen met een verslaggever van The New York Times. ‘We’re like groupies,’ zei Rutte tegen de journalist. Voor Rutte heeft de biografie iets bijbels: hij kent hele gedeelten uit zijn hoofd.

Voor iedere lezer van The Years of Lyndon Johnson is die fascinatie begrijpelijk. De biografie gaat over Johnson, maar vooral over macht. Over macht veroveren en behouden. De lezer valt daarbij van de ene verbazing in de andere. Johnson manipuleert, intimideert, liegt en bedriegt. En intussen krijgt hij ook nog dingen voor elkaar: hij zou vanwege zijn sociale plan ‘Great Society’ (tegen armoe en racisme) de geschiedenis zijn ingegaan als een van de grootste presidenten uit de Amerikaanse geschiedenis, ware het niet dat de oorlog in Vietnam vervolgens zijn nalatenschap besmeurde.

Rutte begon zijn leesavontuur met deel 3, Master of the Senate. Daarin beschrijft Caro hoe de Democraat Johnson als senator voor Texas via een gecompliceerd politiek spel de machtigste man in de Senaat wordt. Dat deed hij met een opportunisme dat elk voorstellingsvermogen tart. Hij had voor zijn plannen de steun nodig van progressieve senatoren, maar ook die van conservatieve en vaak reactionaire collega’s. Barack Obama schonk Rutte later de eerste delen.

Johnson beheerste het machtsspel tot in de finesses. De vooruitstrevende senatoren met wie hij in de vijftiger jaren contact hield dachten dat hij tot hun kamp behoorde, de conservatieve waren ervan overtuigd dat hij aan hún kant stond. Zo loodste Johnson in 1957 wetgeving door de Senaat die een voorafschaduwing was van zijn Great Society: pas toen hadden de conservatieve senatoren in de gaten dat ze waren verraden.

Johnson had zijn hele leven maar één doel: president worden. Daarvoor moest letterlijk alles wijken, ook de moraal. Hij was bereid mensen die hem in de weg stonden te vernietigen – het verhaal in Means of Ascent (deel 2) over de manier waarop hij, tegen alle verwachtingen in, in 1949 de verkiezing voor het senatorschap van Texas won is verbijsterend en een huiveringwekkend verslag van een corrupte campagne.

Ik zeg niet dat Mark Rutte een leugenaar is van het kaliber Johnson, noch dat hij de kunst van de politieke manipulatie even goed beheerst of verkiezingen koopt. Maar wat je je na lezing wel afvraagt, is wie Rutte meer bewondert: Caro of diens hoofdpersoon. De vraag wie Lyndon Johnson eigenlijk écht was, vormt de rode draad in diens leven.

Na het toeslagendebat van dinsdag stelde ik mezelf dezelfde vraag over Mark Rutte. Wie is hij? Wat meent hij en wat niet?

Ik hoop overigens dat Rutte in mei niet wéér met Caro gaat lunchen. Caro wordt dit jaar 86: deel 5 moet af!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden