Verslaggeverscolumn Toine Heijmans in Rheden

Wat flexwerk doet met een fabriek, door de ogen van een gouden vaste kracht

De gouden jubilaris zit nog één keer in de bedrijfskantine – morgen begint zijn pensioen. Dat is een ander leven, daar gaat het niet om. Gouden jubilea zijn uitzonderlijk, al het werk wordt flex. Rein is pas de tweede die de vijftig jaar vol maakt in vaste dienst, en de laatste, dat is wel duidelijk.

Rein van den Berg kennen ze op betonfabriek De Meteoor als ‘beer’ – zijn naam komt vaker voor in het dorp en in het bedrijf, dan is een bijnaam handig. Het begon met zijn opa, daarna zijn vader, een paar neven van zijn vader, zijn oom, zwager, zijn oudste broer. Dus hij had de technische school nog niet afgemaakt of Rein begon, 16 jaar oud, op 6 oktober 1969.

Rein van den Berg. Beeld Toine Heijmans

Eerst kort bij de afdeling die de stalen ramen maakt, daarna bij de los- en laadploeg op de heftruck, op de zware mobiele kraan om de treinwagons te laden, op de kraan die de binnenschepen verlost van zand en grind, als voorman terrein- en voorraadbeheer en ten slotte als administrateur op kantoor. Een vlekkeloze carrière.

De Meteoor is zo’n fabriek waarvan je denkt dat ze niet meer bestaan. Grondstoffen per ton, zwaar materieel. Ze maken de Stelconplaten, ‘elke plaat zonder die naam is namaak’, ze maken industrievloeren en dwarsliggers. ‘Jouw Amsterdam is dicht gelegd met onze platen, kijk maar eens onder de tramrails’.

‘Onze’, ‘we’: Rein is het bedrijf en het bedrijf is Rein. Voor de ingang ligt een gekleurde Stelconplaat met ‘beer’ erop – die hadden ze in z’n tuin gezet toen hij vijftig werd. ‘Die blijft daar keurig liggen.’

Rein regelt koffie en een gebakje; in de kantine staat een biljart voor dagelijks gebruik. Straks is de afscheidsreceptie. Posters met zijn foto hangen op deuren en muren. Rein is Rein, en die is er straks niet meer.

‘Weet je wat het is... de mensen komen tegenwoordig binnen om te werken en zijn daarna weer weg.’ De jongens van nu zijn uitzendkrachten. Flex verandert alles: ‘Binding met het bedrijf zoals ik die heb, dat bestaat niet meer.’

Stelconplaat voor ‘beer’. Beeld Toine Heijmans

Reins tijd is een staalkaart van verandering, exemplarisch ook voor andere bedrijven die ik de laatste tijd bezocht. 30, 35 procent is flexwerk, zegt hij, ‘je komt niet meer vast binnen’. Hooguit tijdelijke contracten, en verder is de macht aan de uitzendbureaus. ‘Ik ben altijd zwaar tegen uitzendwerk geweest. Als iemand ziek wordt, is er zo weer een ander. De tijd is nu zo. Maar de goeie ben je dus kwijt. Ik zeg weleens: neem die goeie uitzendkracht in vaste dienst, maar dat gebeurt niet. Echt niet.’

Geen wonder, zegt hij ook, dat een betonbedrijf zo moeilijk aan goede mensen komt.

38 jaar was Rein lid van de ondernemingsraad, 25 jaar voorzitter – zoveel directeuren en bedrijfsleiders zag hij komen en gaan. Hij maakte de overnames mee door VBB, door de Geldens Groep, door BTE – maar bij De Meteoor bleven ze De Meteoor. ‘We hebben een eigen cultuur. Er is geprobeerd die om te bouwen, maar het is nooit gelukt. Tot de laatste jaren. Door het uitzendwerk.’

Op een prikbord in de hal van De Meteoor hangt een mededeling: ‘Cao-overleg verloopt moeizaam.’ De bazen willen niet, de bonden zijn weggelopen uit de onderhandelingen, maar helpt dat nog? Tijdens vergaderingen van de kadergroep zat Rein hier in de kantine met veertig man. Nu zijn het er zes. ‘Ze durven niet meer, mogen niet meer of hebben geen tijd.’

Ze vragen 5 procent loon erbij, alleszins redelijk in deze tijd. Zelfs Mark Rutte gaf zijn steun. Nu schrijft de krant: ‘Het beloningsseizoen moet nog beginnen, maar de eerste forse stijgingen voor de top zijn alweer aangekondigd.’

Posters voor de jubilaris. Beeld Toine Heijmans

Als de economische hausse straks weer voorbij is, zijn de bazen rijk en kijken de werknemers verbaasd achterom naar de bus die ze hebben gemist.

Rein begrijpt wel hoe dat komt: de vakbond is door dat flexwerk z’n grip verloren, zelfs in de ondernemingsraad is niet iedereen meer lid. ‘Dus die werkgevers denken: het zal wel. Staken zit er niet meer in, je krijgt er de mensen niet meer voor. Da’s wel jammer.’

En hij vertelt over de personeelsvereniging die is opgeheven, over de feesten met optredens van André Hazes en Lee Towers. Over het jaarlijkse diner van de directie met werknemers langer dan 25 jaar in dienst: afgeschaft.

Je kunt Rein van den Berg ouderwets noemen, als jubilerende vaste kracht, maar je kunt je ook afvragen of een bedrijf geen baat heeft bij loyaliteit.

Buiten kijken we naar de kraan die zand schept uit binnenschip Ambitie. Rein roept naar de machinist, die heeft hij destijds nog opgeleid, ‘ook van een uitzendbureau’. We kijken naar de bedrijfshallen, de grondstoffen: 1.300 ton zand per dag, zegt Rein, 150 ton cement. ‘We maken complete milieuvloeren met putten, gootjes, alles erop en eraan!’

Helaas is bedrijfstrots niet meer in winst- en verliescijfers te vangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden