The Big Picture Revolutiejaar 1979

Wat er in 1979 gebeurde, deed tektonische platen verschuiven

Rob Vreeken becommentarieert het buitenlandse nieuws.

Keerpunten in de geschiedenis: wat zouden we zonder moeten? Het is enerverend om ze live mee te maken, als ooggetuige, en naderhand geven de jaartallen waarin het allemaal plaatsvond structuur aan ons collectieve geheugen. Wegwijzerborden langs de grillige route die de mensheid aflegt: het einde van de Tweede Wereldoorlog (1945), de val van de Muur (1989), de aanslag op de Twin Towers (2001).

Vandaag aandacht voor een kantelmoment veertig jaar geleden: 1979.

Waarom was dat een keerpunt? Ten eerste natuurlijk omdat de Fatback Band op 25 maart de single King Tim III uitbracht, op 16 september gevolgd door Rapper’s Delight van de Sugarhill Gang. Hiphop was geboren.

Maar er was meer. Alleen: dat is niet vast te pinnen op één spectaculaire gebeurtenis, waarvan ogenblikkelijk het historisch belang duidelijk was. Geen instortende wolkenkrabbers, geen opgetogen menigte met sloophamers. Het jaar 1979 was er een waarin op verschillende plekken op de wereld dingen plaatsvonden waarvan pas later bleek dat ze tektonische platen deden verschuiven.

Om te beginnen de drieslag in de islamitische wereld. Vrijdag precies veertig jaar geleden kwam ayatollah Khomeini aan in Teheran, na jaren van ballingschap in Parijs. De door hem in gang gezette Islamitische Revolutie was niet alleen voor Iran een ommekeer. Iedereen in en buiten de moslimwereld besefte opeens dat een machtsovername door islamisten mogelijk was.

Een land verder, in Afghanistan, trok eind 1979 het Sovjet-leger binnen om de communistische regering in het zadel te houden. Tien – eigenlijk veertig – jaar van burgeroorlog volgden. Afghanistan werd geboortegrond en broedplaats van het islamitisch terrorisme dat de wereld nog altijd teistert. Er loopt een directe lijn van Kabul, kerstavond 1979, via 9/11 naar de Bataclan.

Veertig jaar geleden ontketende ayatollah Khomeini een Islamitische Revolutie. Dat was niet alleen voor Iran een ommekeer. Beeld Kaveh Kazemi / Getty Images

Minder bekend dan de vorige twee feiten is de bezetting door extremisten van de Grote Moskee in Mekka, 20 november 1979. Hoewel de bezetting na twee weken met geweld beëindigd werd, bezorgde ze Saoedi-Arabië een radicale wending. De leiders waren zich lam geschrokken en besloten het gevaar te bezweren door de allerconservatiefste segmenten van de clerus vrij baan te geven. Veel meer dan voorheen werd Saoedi-Arabië daardoor exporteur van een orthodoxe variant van de islam.

Was dat het? Nee, er was nog meer, in 1979.

In China kwam, na dertig jaar maoïsme, Deng Xiaopeng aan de macht. Meteen zette hij de hervormingen in gang die van zijn land een hyperkapitalistisch groeimirakel maakten. Over tien jaar zal het bevolkingsrijkste land ter wereld de VS passeren als de grootste economie ter wereld. De 21ste eeuw wordt de eeuw van China.

In Groot-Brittannië werd Margaret Thatcher premier. Met een radicale agenda van privatisering en deregulering ontmantelde zij de naoorlogse consensus over de verzorgingsstaat. Met Thatchers contrarevolutie begon de zegetocht van het neoliberalisme, die werd vervolmaakt door geestverwant Ronald Reagan. Diens reaganomics sloot naadloos aan bij het thatcherisme. Reagan werd in 1980 gekozen, maar met een beetje goede wil is ook zijn aantreden te linken aan 1979. Dat was immers het jaar dat de Moral Majority werd opgericht, de conservatieve beweging die Reagans verkiezingsoverwinning organiseerde en nog jaren de VS op de rechter rijbaan hield.

En ten slotte is daar Karol Wojtyla, die in juni 1979 als Johannes Paulus II zijn vaderland Polen bezocht en zijn landgenoten de mentale kracht gaf de communistische heerschappij uit te dagen. Op 1 september 1979 werd de oppositiepartij KPN opgericht, een jaar later het vakverbond Solidariteit. De teerling was geworpen. Ook hier is een directe lijn te trekken: van de pausmobiel naar de tank waarop Boris Jeltsin in augustus 1991 de Sovjet-Unie de doodsklap gaf.

Plotseling waren, aan het eind van dat bijzondere jaar 1979, de krachten van markt en religie terug van (nooit echt) weggeweest. Tot rust gekomen zijn die tektonische platen nog altijd niet. Blijf voorbereid op aardbevingen. En nieuwe keerpunten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden