ColumnArnon Grunberg

Wat dichter Herman Gorter te maken heeft met Ilse, het 16-jarige meisje uit een jeugdinrichting

null Beeld

De dichter Anneke Brassinga citeerde Herman Gorter, die in een brief aan de componist Alphons Diepenbrock had geschreven, we hebben het over 1890: ‘Dichten, je zou er bijna dood aan moeten gaan.’ Het correcte citaat luidt: ‘Je moet half dood gaan bij het maken, dan komt er nog wat.’ (Wat bewijst dat de onvolmaaktheid van het geheugen het verleden kan verbeteren.)

Iets soortgelijks geldt allicht voor liefde, al zullen er ongetwijfeld romantici zijn die beweren dat je helemaal dood moet gaan aan liefde. Dat laatste alleen in theorie. De schoonheid, een kwestie van juist gedoseerde ambivalentie, zit juist in het woord ‘half’ of, in Brassinga’s parafrase, in ‘bijna’.

Kort voor ik met Brassinga over Gorter sprak, had ik in een hotel geluncht met Ilse en haar begeleider Tanja. Ilse is een meisje dat ik in september ontmoette toen ik een project deed in een gesloten jeugdinrichting in Amsterdam. Ze maakt muziek en werkt aan een boek over een Vlaamse seriemoordenaar.

Ze ontroerde me; haar taalgevoel, haar humor, haar wanhoop. Er ontwikkelde zich iets wat een voorzichtige vriendschap moet worden genoemd, voor zover het mogelijk is met iemand van 16 in een gesloten jeugdinrichting zit vriendschap te ontwikkelen. Staat ongelijkheid, al is het maar ongelijkheid in leeftijd, vriendschap in de weg?

Ik moest denken aan een ander gedicht, van Primo Levi, dat me was toegestuurd: ‘In ieder zit het spoor van ieder.’

Ilse bestelde een Flammkuchen, die haar herinnerde aan vakanties in Duitsland. Als het gesprek te emotioneel werd, gaapte ze en kon ze zich even niet herinneren waarover we het hadden. Of ze zei: ‘De Flammkuchen is zout.’

Wel merkte ze op dat ze naar een pleeggezin wilde. Ik was veel, maar geen pleeggezin.

Eigenlijk had Gorter moeten schrijven: ‘Leven, je moet er half dood aan gaan, dan gebeurt er nog wat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden