Column Ionica Smeets

Wat de Britten ook besluiten over de Brexit, de meerderheid zal ontevreden zijn

Beeld de Volkskrant

Aanstaande dinsdag besluit het Britse Lagerhuis of het instemt met de Brexit-deal die Theresa May onderhandelde met de Europese Unie. In een enquête kregen ruim duizend Britse volwassenen de vraag wat hun het beste leek. Ze mochten een topdrie maken met de deal van May, een Brexit zonder deal of toch in de Europese Unie blijven. Een meerderheid van 56 procent wil liever ‘blijven’ dan de deal van May. Tegelijk wil 52 procent van de ondervraagden liever ‘geen deal’ dan ‘blijven’. Ten slotte had 58 procent liever de deal van May dan ‘geen deal’.

Nu kun je je natuurlijk afvragen hoe representatief zo’n enquête onder pakweg duizend Britten is, maar het is nog interessanter om na te denken over wat deze uitslag betekent. De meerderheid vindt namelijk dat ‘geen deal’ beter is dan ‘blijven’, wat volgens de meerderheid beter is dan de deal van May, wat volgens de meerderheid weer beter is dan ‘geen deal’, wat dus beter is dan ‘blijven’, enzovoorts. Dit is een voorbeeld van de paradox van Condorcet, waarbij het nogal lastig is een winnaar aan te wijzen – genoemd naar de filosoof Nicolas de Condorcet, die dit verschijnsel ruim tweehonderd jaar geleden beschreef.

In het eenvoudigste geval zijn er drie kiezers die uit drie opties mogen kiezen. Neem bijvoorbeeld drie vrienden die een weekend weg willen en de keuze beperkt hebben tot Parijs, Londen of Berlijn. Ze maken elk een topdrie en zullen op een gezellige avond samen stemmen waar de reis naartoe gaat. De eerste vriend wilt het liefst naar Berlijn, anders naar Londen en desnoods naar Parijs. Voor de tweede is de volgorde van voorkeur: Londen, Parijs en Berlijn. De derde wil juist het liefst naar Parijs, dan Berlijn en ten slotte naar Londen. Het kan een lange avond worden als ze hierover gaan debatteren.

De eerste vriend kan sluw voorstellen om eerst tussen Londen en Parijs te stemmen, dan wint Londen omdat twee van hen liever naar Londen dan naar Parijs willen. Als er daarna tussen Londen en Berlijn gestemd wordt, dan wint Berlijn. Maar nu kan de derde vriend tegenwerpen dat twee van hen liever naar Parijs dan naar Berlijn willen. En dat probleem heb je ook bij de andere steden: er is altijd een andere stad waar twee van de drie vrienden liever naartoe willen. Alleen is dat steeds een andere meerderheid.

Interessant is dat iemand die bereid is zijn eerste voorkeur te laten vallen, de uitkomst mag bepalen. Als de nummer twee besluit dat hij Parijs bijna net zo leuk vindt als Londen, terwijl Berlijn hem schrecklich lijkt, dan kan hij tactisch zijn voorkeur aanpassen, Parijs alsnog op één zetten en daarmee de stemming bepalen.

Maar ja, bij die Brexit en een grote bevolking ligt dat een stuk ingewikkelder. Welke groep zou het meest bereid zijn om hun tweede keus te accepteren boven hun eerste om de ellende van de derde keus te vermijden? Wat het Britse Lagerhuis ook besluit, ik vermoed dat een meerderheid van de bevolking daar sowieso ontevreden mee zal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.