Wat als Oost-Europa geen vluchtelingen meer hoeft op te nemen?

Dan is het hek van de dam, vreest Eduard Nazarski van Amnesty

Heeft het nogal wel zin de asielzoekers over de lidstaten van de EU te verspreiden met quota per land? In Brussel overleggen regeringsleiders over een voorstel van EU-president Tusk de pogingen maar te staken, omdat landen in het oosten van Europa blijven dwarsliggen. Velen, onder wie premier Rutte, vinden het een slecht idee.

Vluchtelingen wachten op vervoer in Piraeus, Griekenland. Foto epa

De grootste zorgen maken ze zich in Griekenland en Italië. Daar blijven de meeste bootvluchtelingen steken, tegen wil en dank. De routes naar het noorden zijn afgesloten met muren, zoals de grens van Hongarije. Polen, Tsjechië, Slowakije en Hongarije hebben zich aaneengesloten als de 'Visegrad-staten', vooral om vluchtelingen buiten de deur te houden.

Als zij hun zin krijgen en geen vluchtelingen meer hoeven opnemen, is het hek van de dam, vreest Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International Nederland.

Eduard Nazarski Foto Karen Veldkamp

Tusk zegt: die landen doen toch niet mee, is dat erg?

'Ik ben heel bang voor een glijdende schaal. Als landen die hun poot stijf houden hun eisen ingewilligd zien, zullen andere staten ook zeggen dat zij geen vluchtelingen meer willen. Landen als Oostenrijk kunnen na een tijdje zeggen: waarom moeten wij dan wel vluchtelingen opvangen?

'Ik weet wel dat de kwestie niet gemakkelijk is, maar ik kijk vooral naar de slachtoffers. Over de verdeling over de lidstaten vinden wij niet zo veel, als het maar wordt geregeld. Maar als rijke, welvarende landen ze niet willen opvangen, wie dan wel? Wat zullen arme landen als Oeganda of Libanon en Jordanië dan denken, met vluchtelingen in veel hogere aantallen die werkelijk ontwrichtend zijn voor hun samenlevingen?

'Voor Griekenland en de vluchtelingen daar is het idee van Tusk heel slecht nieuws. Ik sprak woensdag met Grieken in Brussel over de situatie. Ze wachten daar met angst en beven tot het gaat vriezen. De leefomstandigheden zijn vaak al slecht omdat de Grieken een duidelijk signaal willen afgeven aan vluchtelingen: blijf in Turkije. Griekenland en Italië zullen nog meer het gevoel hebben dat de rest van Europa hen in de steek laat. Ik bezocht onlangs de burgemeesters van Lesbos in Griekenland en Lampedusa op Sicilië. Die doen heel goed werk, maar hebben een heel duidelijke noodkreet: Europa moet ons helpen. Maar Europa is te druk ervoor te zorgen dat vluchtelingen niet oversteken en in Libië blijven.'

De Visegrad-landen willen wel 35miljoen steken in een fonds voor de opvangdeals met Afrikaanse regeringen. Is dat een goed compromis?

'Voor mij niet. Europa wil op die manier de vluchtelingen zo ver weg mogelijk tegen houden, maar het is zeer de vraag hoeveel effect die Afrika-deals zullen hebben op de aantallen migranten. Met alleen tegenhouden lossen we het probleem niet op. En de gevolgen in Libië zijn schrikbarend. Daarover hebben we net deze week een rapport uitgebracht. Het zijn verhalen over slavernij, martelingen, verkrachtingen en moord. De verhalen van vluchtelingen die in Sicilië zijn aangekomen gaven me echt kippenvel. Welke prijs ben je als Europa bereid te betalen om te zorgen dat die mensen niet hier naartoe komen?'

Vindt u het de schuld van Europa wat vluchtelingen in Libië wordt aangedaan in de kampen?

'Nee. Maar als je verhindert dat mensen kunnen ontsnappen, draag je wel medeverantwoordelijkheid. De EU kan zorgen dat de Libische kustwacht zich beter gedraagt. Het dilemma voor de EU is dat zij van de ene kant vluchtelingen wil beschermen, en van de andere kant de migratie beheersbaar wil maken.'

Tusk meent dat de asielquota te veel ruzie brengen onder de lidstaten.

'Ik kan me wel voorstellen dat hij nu denkt: waren we hier maar nooit aan begonnen. Dat dit hele systeem met een verdeelsleutel niet werkt, is duidelijk. Maar nu het er eenmaal is, zou ik niet weten hoe het anders zou kunnen. Als je ermee stopt voor de landen in Oost-Europa zal Rutte zich in het parlement ook moeten verantwoorden: waarom zijn wij Gekke Henkie nog?'

Wat betekent het voorstel van Tusk voor de solidariteit in de Europese Unie?

'Die is weg. Ik zie die nergens meer. De verandering begon al op de top in Dublin in 2015, daar werd de migratie als een enorm probleem benoemd waaraan alle lidstaten moesten bijdragen, vervolgens werd als noodoplossing quota ingesteld en daarna boetes om die af te dwingen. Als dat allemaal niet werkt, is het toch afgelopen met het solidariteitsprincipe.'

Meer over