Column Vrij zicht

Wat als een overheid betrouwbaarheid verruilt voor gidslandavonturen?

Martin Sommer is chef van de parlementaire redactie.

Straks kun je hier alleen achter een beeldscherm nog je geld verdienen.

Voor Shell-bashers was het een goede week. Dat begon op zondag in het radioprogramma Vroege Vogels. Donald Pols van Milieudefensie vergeleek de Koninklijke met de Hells Angels. 

Daar kon meteen al niemand meer overheen. Maandag maakten Shell en Exxon bekend dat ze geen claims gaan indienen voor het Groningse gas dat in de grond zal blijven zitten. In ruil daarvoor krijgen ze een hoger percentage van het gas dat nog wel wordt opgepompt. ‘Een miljardencadeau’, sneerde Henk Nijboer, PvdA.

Dinsdagavond. Kamerdebat over de dividendbelasting. ‘Kabinet-Shell 1’, zei Asscher. ‘Hoe kan een bedrijf zoveel macht hebben’, zei Klaver. ‘Miljarden gestolen door Shell’, zei Marijnissen. Het is een bescheiden bloemlezing. Bij Shell weten ze hoeveel divisies de oppositie heeft. Maar hier wreekt zich het Nederlandse parlementaire stelsel waar elke zetelrover zich even luidruchtig kan roeren als de grootste regeringspartij. In dit geval luidruchtiger, aangezien de regeringsfracties zwijgend toekeken. Zo kun je zomaar de indruk krijgen dat de huidige Kamer net als de Amsterdamse raad kneiterlinks is geworden. Wat echt niet het geval is.

Hebben wij nog wel vrienden in Den Haag, noteerde ik uit de mond van een Shell-persoon. Er valt een en ander samen. De dividendbelasting, het Groningse gasdrama uiteraard. Wat ook niet helpt, zijn afspraken over de afhandeling van de schade die uitpakken in het nadeel van de overheid, zoals donderdavond bleek. Shell is nog altijd een grootmacht waarmee we niet speciaal medelijden hoeven te hebben. Dat maakt de opwinding van deze week over de 7 miljard misgelopen dividendbelasting niet minder onzinnig. Het was een primeur uit 2004 en toen was het al geen primeur.

Nu maakte de PvdA er een nummer van. Klaver van GroenLinks wilde zijn money back. Maar het was helemaal niet zijn money. In 2004 verhuisde het moederbedrijf van Shell naar Den Haag, wat betekende dat Britse aandeelhouders onder Nederlands regime zouden gaan vallen. De Britten hadden voordien geen dividendbelasting betaald en zouden dat ineens wel moeten doen. Daar werd een oplossing voor bedacht, tot tevredenheid van iedereen, inclusief de twee PvdA-ministers van Financiën tussen 2004 en nu. Maar uiteraard staat het ieder oppositievogeltje vrij om te fluiten zoals het gebekt is.

Een betrouwbare overheid

Waar men zich in oliekringen echt zorgen over maakt, is het ministerie van Economische Zaken. Minister Wiebes staat er bij de Groningers niet goed op, vanwege zijn grillen inzake het herstellen van huizen. Bij de zware industrie zijn ze ook niet blij. Het besluit om ook de modernste kolencentrales te sluiten, is een slecht gevallen verrassing. Met Henk Kamp konden ze lezen en schrijven. Een man een man, een woord een woord. Onder Wiebes, van dezelfde VVD nota bene, is EZ wiebelig geworden. Industrie moet het hebben van de lange termijn en dus van een voorspelbare overheid. Ook de mededeling dat de gasproductie naar nul gaat, was onverwacht en leidde tot opgetrokken wenkbrauwen.

Voor bedrijven als Shell of Exxon is een betrouwbare overheid alles. Zij investeren jaarlijks honderden miljoenen. De keuze is eenvoudig. Rotterdam of Antwerpen. Rotterdam had altijd de voorkeur. Minder flexibel, wel degelijker. Shell en Exxon hebben allebei net forse investeringsbeslissingen genomen. Allebei bouwen ze in het Rotterdamse een raffinaderij voor schonere brandstoffen. Raffinaderijen blazen onherroepelijk broeikasgas de lucht in, ook al is het netto effect vanwege die schonere brandstoffen positief. Dat veronderstelt wel steun van de overheid, ook op de lange termijn.

In Rotterdam is net een nieuw college aangetreden. Ambitie nummer één is duurzaamheid. Rotterdam wil in 2030 de CO2-uitstoot hebben gehalveerd. Nu loopt het met de gemeentelijke macht in Nederland zo’n vaart niet. Een zeker niet in Rotterdam, waar het Havenbedrijf die tien nieuwe wethouders in zijn zak stopt. Maar de druk neemt ontegenzeggelijk toe. Er is een klimaatwet, het gidslandschap lonkt. En het ministerie aarzelt. 

Over anderhalve week moet er een klimaatakkoord liggen van overheid, bedrijven en milieu-organisaties. Aan de zogeheten industrietafel zitten de grote twaalf, dat zijn de bedrijven die een fors deel van het vaderlandse broeikasgas produceren. Shell staat als consumentenmerk zonder twijfel het meest in de wind.

In het regeerakkoord staat dat de zware industrie haar CO2-doelen kan halen door ondergrondse opslag van broeikasgas. Maar nog tijdens de onderhandelingen is Greenpeace naar buiten getreden met de mededeling dat opslag van CO2 de oplossing niet kan zijn. Ondergrondse opslag is een ondergrondse afvalberg, aldus de milieu-organisatie. Anders gezegd, Greenpeace wil helemaal geen zware industrie meer in Nederland. Geen onschuldige gedachte in een land waar nog altijd heel veel mensen in een fabriek werken. Straks kun je hier alleen nog achter een beeldscherm je brood verdienen. Dat is ernstig en dat zouden vooral de mensen zich moeten aantrekken die zeggen op te komen voor de lager opgeleiden. 

CO2-opslag vergt wederom een miljardeninvestering. Tot nu toe heeft het ministerie van EZ zich niet laten horen. In de politiek heeft nog helemaal niemand zich openlijk durven uitspreken. Wat als een overheid betrouwbaarheid verruilt voor gidslandavonturen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden