OpinieTegen-stem

Wat als de mogelijkheid van een ‘tegen-stem’ wordt ingezet om populistisch gebrul te stoppen?

Veel mensen hebben geen voorkeur voor een politieke partij, maar zijn wel tégen een bepaalde partij, dus geef ze een tegen-stem, betoogt Atze Lourens.

Bewoners van een verpleeghuis brengen tijdens de herindelingsverkiezingen hun stem uit in een mobiel stembureau.Beeld ANP

De verkiezingen in ons eigen land komen er aan. En de zwevende kiezer kan het verschil maken. ‘Van de circa 13 miljoen stemgerechtigden zijn er bijna 10 miljoen nog niet geland’, bleek uit een analyse van de zwevende kiezer in deze krant (Zaterdag, 2 januari). De afgelopen presidentiële verkiezingen in de VS zagen we hoe de uitslag werd bepaald door de roemruchte swing states. De ontwikkelingen in de VS kijken dan ook weg als een serie, het is een spektakel en spannend tot het eind. Nu het einde van dit seizoen naderbij komt, is een nieuw seizoen al in de maak met een nieuwe hoofdrolspeler: Joe Biden. The show must go on. Het zal de komende weken in ieder geval een mooi slotakkoord worden en we zullen dan weer op z’n Hollands aan de buis gekluisterd zitten.

Maar hoe is het met onze eigen show? Minder sensationeel, dat staat vast. Waar in de VS het regeringslot wordt bepaald door de swing states, bevind ik mijzelf in een mentale staat van apathie. Ondanks dat ik als zwevende kiezer een morele en sociale plicht voel om te stemmen, zit het me toch niet lekker dat ik een stem uitbreng op een partij waar ik niet eens helemaal achter sta. Ik heb momenteel geen idee op welke partij ik echt wil stemmen. Kortom, ik zweef. Op het ene vlak voel ik mij links, op het andere vlak weer rechts. Maar als ik nou de mogelijkheid zou krijgen om tégen een partij te stemmen, dan zou ik het wel weten. Waarom kan dit eigenlijk niet?

Als ik vóór mag stemmen, waarom dan niet tégen? Als iedere stem één waard is dan klinkt het ergens logisch dat ik mijn stem mag uitbrengen, ongeacht of deze positief of negatief is. In dit verband noem ik een stem tégen een partij een ‘tegen-stem’.

Tot dusver zie ik twee maatschappelijke veranderingen die bijdragen aan de ontwikkeling van zoiets als een ‘tegen-stem’. Beide ontwikkelingen dragen bij aan het versterken van het geluid van het politieke midden. Ten eerste omdat op deze manier het populisme een minder grote stem krijgt. Ten tweede omdat met deze mogelijkheid de kiezersopkomst wordt vergroot.

Politieke midden

Het extreme gedachtengoed, het populisme dus, lijkt meer en meer onze maatschappelijke koers te bepalen. En dat is vreemd, omdat de maatschappelijke motor juist in het midden ligt. Maar hoe luider het gebrul van ongenuanceerde en ongefundeerde uitspraken uit populistische hoek klinkt, hoe groter het bereik.

Maar wat nu als de mogelijkheid van een ‘tegen-stem’ op zo’n partij wordt ingezet om het gebrul te stoppen? Met veel tegen-stemmen kan een substantieel tegengeluid tegen populistische partijen worden uitgebracht. In de Verenigde Staten, met hun tweepartijenstelsel, maakte het niet uit of een tegen-stem mogelijk is. Wanneer er enkel twee partijen zijn, resulteert jouw stem vóór een partij de facto in hetzelfde als een stem tégen een partij. Een soort zero-sum-uitkomst.

Maar juist vanwege de verscheidenheid en diversiteit aan politieke partijen in Nederland die zich in het politieke midden bevinden, kan hier zo’n nieuw te ontwikkelen vorm van een tegen-stem wél effect hebben.

Hogere opkomst

Dat er straks misschien meer kiesgerechtigden gaan stemmen dankzij de tegen-stem, komt simpelweg omdat er een extra mogelijkheid is. Mensen die niet weten op welke partij ze moeten stemmen, de vele zwevers dus, gaan vaak niet stemmen. Maar misschien motiveert het ze wel om te gaan stemmen als ze weten waar ze tégen zijn. Ook dit kan het geluid van het politieke midden versterken. (Dan gaan we er wel van uit dat mensen het niet demotiverend vinden om een stem tegen, in plaats van voor uit te brengen.)

De grootste kanttekening bij de mogelijkheid van een tegen-stem is dat dit wellicht nieuwe vormen van lobbying versterkt. Het politieke spel zou dan juist nog politieker kunnen worden, iets waar weinig mensen behoefte aan óf baat bij hebben. Daarnaast is het mogelijk dat een partij eindigt op een negatief aantal stemmen wanneer het aantal tegen-stemmen groter is dan het aantal stemmen vóór. Dit voelt wellicht als een groot aantal verloren stemmen.

De tegen-stem kan dus voor- en nadelen hebben voor onze democratie. Mij is het er vooral om te doen dat het politieke midden meer kans krijgt zich te laten horen

Atze Lourens is bedrijfseconoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden