Column Ombudsman

Was het interview met Jeroen van Koningsbrugge een grap?

Jean-Pierre Geelen

Was het interview met Jeroen van Koningsbrugge een grap of ernst? Over waarheid en interviews, en de plicht tot checken.

Was het een grap, dat interview met Jeroen van Koningsbrugge, vorige week in het Magazine? De komiek (en acteur/zanger/ tv-persoonlijkheid) heeft naar eigen zeggen kilo’s gevriesdroogd eten in voorraad om de aanstaande ondergang van de wereld te overleven. Hij gelooft dat ‘9/11’ is opgezet door de Amerikaanse overheid en geneest de blaasontsteking van zijn dochter met een warm badje thee. Altijd lachen met die Van Koningsbrugge.

Het was hem bittere ernst. Althans: volgens de interviewer, die tijdens haar research en gesprekken met naasten van Van Koningsbrugge op de thema’s stuitte. En dus moeten we geloven dat hij zesmaal iemand van de verdrinkingsdood redde, zoals de verslaggever uit eigen pen (parafraserend) opschreef. Dat hij inderdaad ‘acht- tot negenhonderd boeken’ heeft gelezen over het einde van de wereld, ook al zou dat zo’n zestien jaar lang een boek per week vergen.

Verrassend en inzichtelijk (en niet, zoals RTL Boulevard beweerde, ‘verzonnen door de krant’), maar het interview roept een fundamentele, geregeld terugkerende vraag op: heeft de krant altijd de journalistieke plicht onjuistheden in een interview recht te zetten?

‘Het interview’ is een veelkoppig genre. Het stijlboek noemt zeven ondersoorten, van ‘ideeëninterview’ tot het ‘portretterende interview’ en het ‘kritische interview’. Mengvormen zijn er ook; zo wekt het genre een steeds wisselend verwachtingspatroon.

Als instrument voor waarheidsvinding (toch een van de kerntaken van de journalistiek) is het persoonlijke interview met artiesten vaak uit de wereld van film, boeken of televisie tamelijk ongeschikt. De geïnterviewde kan zijn gesprekspartners immers alles op de mouw spelden. Een goed interviewer bereidt zich voor, belt rond, doet onderzoek en stelt kritische vragen, maar kan niet altijd voorkomen dat de geïnterviewde zichzelf of zijn/haar leven aanzienlijk fraaier weet voor te spiegelen dan de werkelijkheid rechtvaardigt. Schrijver Anton Dautzenberg speelde jaren geleden een intrigerend spel met de waarheid door in interviews te beweren dat hij een nier had afgestaan, om later toe te geven dat hij fabuleerde.

Jeroen van Koningsbrugge Beeld Marc de Groot

Bekende namen worden aan de lopende band geïnterviewd. Daar zit een industrieel kantje aan. In elk geval hun management gebruikt de belangstelling als publicitair opkontje voor een nieuwe productie. Media hebben hun vaste plekken, die telkens om nieuwe kandidaten vragen. Die zijn vaak alleen beschikbaar als ze iets ‘te verkopen’ hebben. In het geval van Van Koningsbrugge: zijn rol in een musical. Wie zijn pr beheerst, staat in de week van de lancering in vele media tegelijk. Het wisselgeld voor die ‘gratis reclame’ is, cynisch gezegd, een reeks persoonlijke ontboezemingen en emoties.

Het is vaak leesbaar, onthullend soms, en het raakt aan universele levensvragen. Weinig op tegen. Het is ook niet onlogisch dat de krant een interview houdt met de maker van een langverwachte film.

Maar in de ‘interviewindustrie’ zou ook deze krant zich best onafhankelijker mogen opstellen. Verder weg van de pr-agenda’s, zonder directe aanleiding, wat onlangs goed uitpakte met acteur Michiel Romeyn. Media werken anders hun gelijkvormigheid in de hand. Binnen die constellatie is het wel de kunst om het beste, verrassendste verhaal te maken, met een geheel eigen aanpak. Gelukkig lukt dat ook vaak: Van Koningsbrugge werd vorige week aanzienlijk saaier geïnterviewd door weekblad Elsevier.

Maar wat te doen met zijn uitspraak over het metaal van de Twin Towers, dat pas zou smelten ‘bij 40duizend graden ofzo’ (wat moest bewijzen dat thermiet van de Amerikaanse geheime dienst de oorzaak van de instorting zou zijn)? Staal smelt bij ongeveer 1.500 graden. Dat de staatsschuld nu hoger is dan aan het begin van de financiële crisis is waar, maar Van Koningsbrugge had er best bij mogen zeggen dat die sinds 2015 weer daalt. En valt een blaasontsteking echt te genezen met een badje thee?

De dienstdoende eindredacteur van het Magazine heeft met de interviewer een kadertje overwogen om zulke uitspraken te weerleggen. Er is van afgezien, omdat overtuigingen niet te checken zijn. Het zou ook afbreuk doen aan het psychologische portret dat werd geschetst. ‘Geen lezer zal nu ineens denken dat 9/11 is opgezet door de VS’, aldus de redacteur.

Wel vindt ze dat sommige kwesties ná het interview kritischer hadden moeten worden doorgesproken. Terechte zelfkritiek. Bij beweringen over anderen vraagt de krant tegenwoordig wederhoor. Een kadertje bij Van Koningbrugge zou potsierlijk zijn. Hij is geen wetenschapper of andere autoriteit. De uitspraken zeiden meer over de hoofdpersoon dan over de krant. Die waarheid diende het interview in elk geval. Als het nu maar geen grap was.

Post van een lezer

Tot mijn verbazing kwam ik een advertentie tegen van Stichting Vaccinvrij, een club die twijfel zaait over het vaccinatiebeleid en de kwalijke bedoelingen van de grote farmaceutische bedrijven aan de kaak tracht te stellen. Ik begrijp dat de redactie geen invloed heeft op geplaatste advertenties, maar ik vind het niet passend bij de Volkskrant om deze te plaatsen. Dan liever zo’n gezellige handgeschreven tapijtadvertentie.

Pieter van Adrichem

Amsterdam

De advertentie leidde tot vele boze reacties. Over scheiding tussen commercie en redactie ging het hier vaker. Naar aanleiding van de ophef plaatste de hoofdredactie online een verklaring van de vertrouwde strekking: commercie staat los van redactie. Navraag leert dat deze advertentie niet is voorgelegd aan de hoofdredactie. Los van de uitkomst: dat had beter wel kunnen gebeuren, zodat de hoofdredactie de uitgever eventueel had kunnen waarschuwen.

De Ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele ­pagina’s en journalistieke aanpak. ombudsman@volkskrant.nl 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.