lezersbrieven dinsdag 20 november

Waren de Nederlanders de wreedste slavenhouders? Men blijft maar denken van wel

De ingezonden lezersbrieven van dinsdag 20 november. 

Verkoop van een slavin en haar twee kinderen in Suriname in 1839. Beeld Nationaal Archief

In het tweegesprek tussen Harriët Duurvoort en Herman Vuijsje komt weer eens de oude en al eerder weerlegde mythe voor dat Voltaire de Nederlanders de wreedste slavenhouders vond (Opinie, 17 november).

Het is een mythe waarvoor Voltaire voor de helft verantwoordelijk is. In zijn Candide uit 1759 belandt de gelijknamige hoofdpersoon in Suriname waar hij een eenbenige slaaf aantreft, eigendom van de onsympathieke koopman Vanderdendeur. De slaaf, die ook nog een hand mist, vertelt hem dat zijn been is afgezet als straf voor zijn poging om weg te lopen van zijn plantage. Zijn hand moest eraan geloven omdat zijn vingers in de suikermolen waren vermalen. ‘Dat is zo hier het gebruik’, zegt de slaaf. Voltaire is nooit in Suriname geweest en wist er ook niets van af. Hij keerde zich in feite tegen de Franse kolonialen, maar kon dat wegens de censuur niet opschrijven. Zo kregen de Nederlanders, met wie hij wegens een uitgeversgeschil nog een appeltje te schillen had, dankzij dit wereldwijd vertaalde boek de naam extreem wreed te zijn.

De tweede bron voor de mythe is afkomstig uit het boek Narrative of a Five Year’s Expedition against the revolted negroes of Surinam, uit 1796, geschreven door de Nederlands/Schotse officier John Gabriel Stedman. Daar staat het cruciale zinnetje dat Stedman in Suriname ‘cruelties’ heeft gezien waarover hij in de Britse kolonies nooit had gehoord. Maar Stedman is, zoals ik in mijn recente biografie Dichter in de jungle aantoon, in geen enkele Britse kolonie geweest en bovendien heeft hij dat gewraakte zinnetje nooit geschreven.

Zijn Londense uitgever heeft het er in de uiteindelijke, gedrukte versie van het boek aan toegevoegd. Zo konden ook de Britten hun handen in onschuld wassen en kreeg de rest van de wereld dankzij vertalingen van Stedmans boek in het Frans, Duits, Italiaans, Zweeds en Nederlands deze mythe er ingeprent.

Roelof van Gelder, Amsterdam 

Klassenjustitie

Over de schikking die de overheid heeft getroffen met ING is al veel gezegd. De SP wil nu zelfs een onderzoek (Ten eerste, 19 november). In de serie Dirty Money op Netflix kwam ik een mooie term tegen waarmee de schikking kan worden verklaard: too big to jail.

Peter Noordermeer, Dreischort

Louter voordelen

Ik vind het artikel over de e-auto helder, maar ik mis het rijden op waterstof (Economie, 17 november). Volkomen veilig, drie minuten laden, actieradius 2,5 maal groter dan de e-auto, ongeacht de temperatuur. Voorts is het rijden op waterstof al geaccepteerd in Japan, Korea en China. Geluidloos, zero emissie en geen accu’s. Kortom, alleen maar voordelen.

Dirk van den Bosch, Spijkerboor

Glunderende Führer

Het plan voor een tentoonstelling van nazi design, zie V 16 november, vind ik omstreden. Als het dan toch moet, doe het dan volledig. Wat er ontbreekt in het overzicht is de uitgebreide productie van porselein in een fabriek in Dachau. Dat gebeurde in het bedrijf Allach, waar de gevangenen uit het concentratiekamp te werk werden gesteld. Terecht willen de makers van de tentoonstelling het nazi-design plaatsen in de context van de Holocaust.

Deze porseleinfabriek is daar een goed voorbeeld van. Daar werden in opdracht van de SS naast serviesgoed veel voorwerpen gemaakt ter verheerlijking van het Derde Rijk. Het gaat om medailles, plaquettes en beeldjes van fiere strijders, ruiters te paard etc, waar Hitler en trawanten dol op waren. Voor zijn verjaardag in 1944 kreeg Hitler van Himmler een serie beeldjes uit Dachau cadeau. Een foto in het boek laat zien hoe het geschenk bekeken wordt door een glunderende Führer.

Ellen Jongeleen, Hilversum

Te hiërarchisch

Laurens Verhagen schrijft over de ceo-fraude bij bioscoopbedrijf Pathé (Sir Edmund, 17 november), waarbij de Nederlandse directeuren geld overmaakten naar een rekening in Dubai. Dat moest volgens een e-mail, die verstuurd leek door het hoofdbestuur in Frankrijk. Ondanks twijfels. Gezond verstand is het beste wapen. Maar ook een gezonde bedrijfscultuur met communicatie tussen bestuurders en lagere rangen. Franse bedrijven zijn vaak hiërarchisch georganiseerd. Daar wordt niet van je verwacht dat je meedenkt. Dat de Nederlandse directie op staande voet werd ontslagen, wijst erop dat er bij Pathé nog werk aan de winkel is.

Erik van Werkhoven, Leiden

Volkskrantprimeur

Een aanvulling op de brief van oud-redacteur Jacques de Jong (15 november) over de zaak-Hueting. Het heeft mij wel eens verbaasd dat de primeur over Huetings stelling, dat Nederlandse militairen in Indonesië oorlogsmisdaden hadden gepleegd, altijd aan de tv-rubriek Achter het Nieuws van de Vara is toegeschreven.

Voor de geschiedenis: ik kreeg destijds het proefschrift van Joop Hueting in handen over de belasting van sporters tijdens wedstrijden. De 13de stelling ging over de oorlogsmisdaden. Ik maakte een afspraak met hem en het interview, dat voornamelijk over de oorlogsmisdaden ging, verscheen bij de 20-jarige herdenking van de tweede Politionele Actie (1949). Achter het Nieuws zag daarin aanleiding om Hueting een week later eveneens te interviewen. Hueting had Herman Wigbold, hoofdredacteur van Achter het Nieuws, gevraagd het interview te noemen als de aanleiding. Dat heeft deze altijd geweigerd. Maar vaststaat dat de Volkskrant als eerste met dit nieuws kwam.

Martin Ruyter oud-verslaggever van de Volkskrant, Haringhuizen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.