Ware universiteit

De term ‘kenniseconomie’ is een van de meest misbruikte clichés in het politieke spraakgebruik. Sinds de jaren tachtig spreekt elk kabinet vrome woorden over de kenniseconomie. Vervolgens blijven de onderwijsuitgaven achter bij de stijgende studententallen, waardoor de verschraling alleen maar toeneemt. De commissie-Veerman, die deze week een uitstekend rapport over het hoger onderwijs uitbracht, probeert hiermee te breken.

de Volkskrant


Als de toekomst van Nederland in een kennisintensieve economie ligt, moet er ook flink in onderwijs geïnvesteerd worden. Bovendien moet topkwaliteit meer worden gestimuleerd en beloond, stelt Veerman terecht.

Het Nederlandse onderwijs is ‘wereldkampioen gemiddeld zijn’, zei ooit Robbert Dijkgraaf, president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Het algehele niveau is heel behoorlijk, maar werkelijke excellentie is schaars.

Vooral in de Angelsaksische wereld is de differentiatie veel groter. Sommige universiteiten bereiken een niveau dat in Nederland niet gehaald wordt. Dat is altijd al zo geweest. Maar in een sterk gemondialiseerde economie kan Nederland de ogen niet meer sluiten voor het feit dat elders op de wereld veel betere opleidingen bestaan.

Niet alleen om economische redenen heeft Nederland behoefte aan meer topopleidingen. Het huidige systeem biedt te weinig mogelijkheden voor de meest getalenteerde studenten. Ook zij hebben recht op onderwijs dat bij hun capaciteiten past. De commissie-Veerman wil dan ook ‘selectie aan de poort’ mogelijk maken.

Daar is geen principieel bezwaar tegen, zolang selectie maar niet ontaardt in een rat race naar Amerikaans model, waarin kinderen al op jonge leeftijd hun cv’tjes oppoetsen om maar naar de beste universiteit te kunnen. Selectie moet vooral gebruikt worden om ervoor te zorgen dat studenten een opleiding kiezen waarvoor zij geschikt zijn.

Ook zonder selectie aan de poort is het overigens mogelijk om extra faciliteiten te bieden, zoals nu al gebeurt met honours programmes en university colleges. Ook de masterfase biedt een goede mogelijkheid om te selecteren.

Tot dusverre werden studies gestraft voor een selectieve opstelling, omdat hun budget afhankelijk is van de studententallen. Veerman stelt terecht voor deze vorm van financiering af te schaffen. Zij leidt er alleen maar toe dat instellingen zoveel mogelijk studenten proberen binnen te halen, vaak met uitgekiende marketingtrucs, zoals het bedenken van een nieuwe, modieuze en flitsend klinkende naam.

Als Veerman zijn zin krijgt, zullen universiteiten die zich met topopleidingen profileren, relatief meer financiële armslag krijgen. Dat mag echter niet ten koste gaan van de brede basis. Het is een koud kunstje om topopleidingen in het leven te roepen door de basis af te romen. Maar nu al klagen studenten in het hoger onderwijs over volle zalen, grote groepen, een gebrek aan structuur en begeleiding.

Maar ook gemiddeld getalenteerde studenten hebben recht op goed onderwijs. Daarmee is ook een economisch belang gediend. Een kennisintensieve economie heeft niet alleen behoefte aan uitvinders, maar ook aan uitvoerders, die op hun niveau goed opgeleid moeten worden.

Veerman neemt de kenniseconomie serieus. Het is te hopen dat er na 9 juni een kabinet zal aantreden dat naar zijn advies wil luisteren. Het is vooral belangrijk dat een nieuw kabinet niet selectief gaat winkelen in een rapport dat juist sterk is door zijn samenhang.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden