'Ware kunst komt voort uit ander bewustzijn'

Veel creatieve uitingen zijn een 'kunstje'. Kunst is het pas als de maker zich openstelt voor het grote onbekende. Dat is eng, maar levert veel op.

© ANP Jimi Hendrix

Waarom is kunst zo belangrijk? Herman Brood heeft dat eens mooi uitgelegd. Hij legde uit wat het verschil is tussen kunst en een kunstje. Kunstjes kunnen we allemaal. Het is een kwestie van bestaande elementen op een nieuwe manier rangschikken. In het geval van Brood waren dat rock-'n-rollschema's en teksten over de zelfkant. In het beste geval resulteert dit in een degelijke song, in het slechtste geval in voorspelbare deuntjes.

Kunstje
of kunst?
Veel van wat voor 'creativiteit' doorgaat, valt onder de categorie kunstje. Kunst daarentegen komt voort uit een ander bewustzijn. De kunstenaar maakt zich juist los van formats en stelt zich open voor het grote onbekende. Kunstenaars laten zich leiden door het mysterie.

Daarom moeten kunstenaars 'lijden' om tot creatieve hoogte te stijgen. Dit lijden komt voort uit de angst die gepaard gaat met loslaten van zekerheden. Dat voelt alsof je je verstand tijdelijk verliest en alle controle kwijtraakt. Daarom liggen gekte en genialiteit zo dicht bij elkaar.

Aha-moment
Je openstellen voor het onbekende is eng, maar levert veel op. Wanneer je in staat bent om uit je mentale programmering te stappen, komt er ruimte voor aha-momenten, diepere inzichten en geniale ingevingen. Alle ware vernieuwing (op ieder gebied) komt voort uit deze momenten van schijnbare gekte of leegte.

'Craziness is like heaven,' zei Jimi Hendrix. Hij wist dat hij alleen tot vernieuwing kon komen als hij bereid was letterlijk out of his mind te stappen. Alleen dan werd hij ontvankelijk voor de flitsen van het sublieme die hem tot de meest vernieuwende gitarist uit de moderne muziekgeschiedenis zouden maken.

Hoe geniaal Hendrix was, werd duidelijk toen hij in 1966 voor het eerst naar Europa kwam. Op dat moment kende vrijwel niemand hem in Engeland, behalve Chas Chandler, bassist van The Animals. Chandler had Hendrix in New York horen spelen en wist hem naar Europa te halen met de belofte dat hij The Beatles en Eric Clapton zou ontmoeten.

Clapton is God
Op 1 oktober zijn Hendrix en Chandler in de Polytechnic Club in Londen waar Clapton met zijn fameuze band Cream speelt. Clapton is immens populair, overal in Londen staat op muren 'Clapton is God' te lezen. Dan vraagt Hendrix aan Chandler of hij een paar nummers mag meespelen. Muziekjournalist Charles Shaar Murray was erbij: 'Je moet je voorstellen hoe ongehoord dat verzoek was. Niemand vroeg Eric Clapton of hij met hem mocht meespelen. Zelfs The Beatles niet.'

Als Chandler zijn verzoek aan de band voorlegt, zegt bassist Jack Bruce na een korte stilte dat Jimi wel even mag inpluggen in zijn basversterker. Bruce: 'Jimi zette een van onze eigen nummers in - een nummer dat Clapton nota bene moeilijk vond om te spelen - en raasde er als een orkaan doorheen, terwijl hij solo's met zijn tanden speelde, met de gitaar in de nek en tussen zijn benen. Hij blies ons van het podium.'

Natuurkracht
Bruce legt fraai uit wat het verschil is tussen de genialiteit van Hendrix en het meesterschap van Clapton: 'Toen ik Eric Clapton voor het eerst ontmoette, wist ik: dit is een meestergitarist. Maar Clapton is een gitarist. Hendrix is geen gitarist, maar een natuurkracht.'

Eric Clapton beheerst zijn gitaar. Hendrix beheerst zijn gitaar ook, maar is aan het meesterschap voorbij. Hij is één geworden met zijn instrument. Hendrix kon subliem spelen, omdat hij niet bezig was met meester te zijn over zijn instrument of controle te willen hebben op zijn situatie. Hij liet zich meeslepen en surfte op de golven van de grote inspiratie. Hij gaf zich eraan over en verschafte zijn publiek daarmee een doorkijkje naar het sublieme.

Touber is muzikant en auteur van Spoedcursus Verlichting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden