Opinie

‘Ware gevaar komt niet van series als Squid Game, maar van chat- en appgroepen’

14- en 15-jarigen zien onthoofdingen, fatale ongelukken en zware mishandelingen van mensen en dieren. Traumatiserende filmpjes in groepsgesprekken spelen een grotere rol dan boeken, films en games.

Hoofdrolspelers van de Koreaanse hitserie Squid Game. Spelers doen mee aan een spel waarbij de verliezers worden geëxecuteerd. Beeld AP
Hoofdrolspelers van de Koreaanse hitserie Squid Game. Spelers doen mee aan een spel waarbij de verliezers worden geëxecuteerd.Beeld AP

Zoals wel meer dingen waar jongeren zich graag mee vermaken, zoals sociale media en first-person shooter games, is ook de Netflix-hype Squid Game onderhevig aan kritiek van volwassenen. Niet geheel onverwachts: in de Zuid-Koreaanse serie, die wereldwijd door meer dan 130 miljoen mensen is bekeken, is te zien hoe de deelnemers (schuldenaars die een prijzenpot kunnen winnen door mee te doen aan kinderspelletjes) neergeschoten worden, te pletter vallen, of anderszins de dood vinden wanneer zij een spel verliezen.

Volgens Netflix is de serie geschikt voor 16 jaar en ouder. Geen onredelijke classificatie voor een serie waarin veel geweld voorkomt. Jonge hersenen laten zich immers makkelijk beïnvloeden en kinderen kopiëren gedrag dat ze om zich heen zien.

Ondanks het kijkwijzeradvies zijn er al meerdere geluiden van docenten die zien dat basisschoolleerlingen de spelletjes naspelen op het schoolplein, waarbij de verliezers een klap krijgen. Morele paniek alom, want ‘waar gaat het heen met de maatschappij’ en waar eindigt deze hype?

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Minder gruwelijk

Dystopische verhaallijnen zoals die van Squid Game hebben de afgelopen jaren aan populariteit gewonnen. Spelen die over leven en dood gaan prikkelen de verbeelding, met als bekendste voorbeelden The Maze Runner, waarin kinderen proberen te overleven in een dodelijk doolhof, en The Hunger Games, waarin kinderen elkaar moeten doden in een spel-arena. De moorden zijn weliswaar minder expliciet in beeld gebracht dan in Squid Game, maar het concept is toch niet minder gruwelijk.

Opmerkelijk is dat veel dystopische boeken en films binnen het youngadultgenre vallen en zich dus nadrukkelijk richten op een jong publiek. Naar mijn weten hebben deze verhalen overigens niet geleid tot gewelddadige incidenten of maatschappelijke ontwrichting.

Waar ik me meer zorgen om maak, is de impact die non-fictieve video’s hebben op jongeren. Tijdens een van mijn stages op een middelbare school ging ik tijdens een mentorles in gesprek met leerlingen over schokkende filmpjes op sociale media.

Algoritmen en mishandelingen

Deze 14- en 15-jarigen hadden onthoofdingen gezien, fatale verkeersongelukken en zware mishandelingen van mensen en dieren. Meer dan ik zelf aan zou kunnen en meer dan je in een mensenleven zou moeten zien. Het waren filmpjes die zij óók niet hadden willen zien, maar waaraan niet te ontkomen viel: de scholieren werden voor de grap toegevoegd aan onbekende appgroepen, de filmpjes werden met hen gedeeld via mediakanalen of waren boven komen drijven in de anonimiteit van algoritmen.

Als we het hebben over de verharding of afstomping van de samenleving, lijkt het mij dat zulke traumatiserende filmpjes daarin een grotere rol spelen dan boeken, films en games. Grote platforms als YouTube, Instagram en TikTok nemen steeds meer verantwoordelijkheid in het verwijderen van deze filmpjes, maar kunnen niet voorkomen dat ze toch worden verspreid.

Realiteit

De geschiedenis leert ons dat mensen graag teruggrijpen op dystopische verhalen in tijden van maatschappelijke onrust en onzekerheid. Met de huidige pandemie, klimaatproblematiek, polarisatie en politieke wanvertoningen behoeft het geen toelichting waarom juist deze verhalen ook nu weer mateloos populair zijn. Goede dystopische fictie voert kijkers en lezers mee naar alternatieve werelden, doet een beroep op hun empathisch vermogen, laat hen kritisch nadenken over maatschappelijke kwesties en biedt een tijdelijke vlucht uit de realiteit.

En, hoe zit het met die realiteit? Is het, in plaats van de vuist te heffen naar een verhaal, niet van groter belang dat we ons inspannen om jongeren te beschermen tegen de echte gruwelijkheden die zich afspelen in de wereld en hen weerbaar maken tegen de dingen die ze online en offline tegenkomen? Fictie is een spiegel van de maatschappij, niet andersom. Wie zich zorgen maakt dat de grens tussen die twee vervaagt, doet er het best aan de laatstgenoemde te veranderen.

Janne Cress is docent Engels op het Saenredam College in Zaandijk.

Buitenlandse media over Squid Game

Volgens columnist John Doyle van dagblad The Globe and Mail uit Canada krijg je met Squid Game ‘ondanks zijn nu al beruchte duisternis, een dapper, donker, ambitieus verhaal, soms ontroerend en soms angstaanjagend. Zijn kracht ligt in het bewustzijn dat geld overleven is. Dit is geen dystopische fantasie zoals The Hunger Games. Dit is het huidige leven in al zijn complexe gruwelijkheden, maar het is geen schreeuw van woede; het is gedrenkt in een oprechte melancholie.’

Columnist José Paulo do Carmo van de Portugese krant Jornal i ziet een parabel over het kapitalisme. ‘Dit dystopische, verontrustende en grove drama bezorgt ons ongemak, door ons te confronteren met situaties die ons dagelijks gedrag bepalen en ons ertoe kunnen aanzetten om na te denken. Over de weg die we zijn ingeslagen en wat we echt willen voor onszelf en voor de mensen om ons heen. Er zijn mensen die zeggen dat kinderen de serie niet zouden moeten kijken. Ik geloof in het tegenovergestelde. Het is een satire over onze samenleving, een parabel over het kapitalisme, de tijdgeest en de extreme concurrentie die we dagelijks in allerlei situaties meemaken.’

De Spaanse krant El Mundo waarschuwt in een commentaar juist ervoor kinderen vooral weg te houden van Squid Game: ‘Hoewel streamingdiensten diverse methoden hebben ontwikkeld om te voorkomen dat minderjarigen toegang krijgen tot inhoud die ongepast is voor hun leeftijd, is het als het bouwen van dijken tegen de zee. Er moet een garantie zijn dat kinderen opgroeien als kinderen. Niet door ze te groot te brengen met hun rug naar de realiteit, maar door controles te gebruiken om die realiteit aan te passen aan hun cognitieve vermogens. De kinderbescherming zou de toetssteen moeten zijn die overheden, ouders en platforms ertoe aanzet om samen na te denken én overeenstemming te bereiken over regelgeving, die de meest kwetsbaren echt beschermt en voorrang geeft boven winsten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden