Wachtlijsten ggz zorgen voor onacceptabele lijdensweg

De lange wachttijd in de ggz betekent voor veel patiënten een lijdensweg, die soms zelfs leidt tot (poging tot) zelfmoord.

De psycholance is een speciale ambulance om verwarde patiënten naar de noodhulp te brengen. Beeld Hollandse Hoogte

Een 26-jarige bewusteloze vrouw wordt binnengebracht op de spoedeisende hulp nadat ze een grote hoeveelheid medicatie heeft ingenomen om zichzelf van het leven te beroven. Na stabilisatie wordt ze opgenomen op de intensive care. Er is sprake van een borderline-persoonlijkheidsstoornis en daarbij een depressie, waardoor ze niet kan werken en sinds twee jaar weer bij haar ouders woont. De wachtlijst van ruim twaalf maanden voor de geschikte behandeling van haar onderliggende persoonlijkheidsstoornis maakt haar inmiddels zo wanhopig dat ze niet meer wil leven.

Als psychiaters (in opleiding) zien wij een toenemend aantal patiënten na een zelfmoordpoging in ons ziekenhuis, en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) rapporteert een stijgend aantal geslaagde zelfmoorden in de afgelopen tien jaar. Veel patiënten moeten tegenwoordig maanden wachten op de juiste behandeling, vooral als het gaat om persoonlijkheidsstoornissen.

Van de Nederlandse bevolking kampt 1,1 tot 1,7 procent met een borderline-persoonlijkheidsstoornis, wat zich in het dagelijks leven uit in sociale en emotionele beperkingen, een verhoogd risico op stemmings- en angststoornissen, minder vaak een betaalde baan hebben en frequenter beroep doen op de lichamelijke en geestelijke gezondheidszorg.

Om te onderzoeken of deze wachtlijstproblematiek een lokaal fenomeen is, informeerden we met een fictieve casus naar de wachtlijsten van 21 ggz-instellingen in Nederland voor de behandeling van een borderline-persoonlijkheidsstoornis.

Elf van de ggz-instellingen rapporteerden een wachtlijst van meer dan zes maanden voordat kan worden begonnen met therapie. Hiervan adviseerden drie instellingen naar elders te verwijzen voor behandeling vanwege een onverantwoord lange of onoverzienbare wachtlijst.

Bezuinigingen

Zorgverzekeraars hebben met de ggz-instellingen afgesproken dat iemand niet langer dan veertien weken op de wachtlijst mag staan voordat hij wordt behandeld, de zogenaamde treeknorm. In ons onderzoek voldeden slechts vier van de ggz-instellingen aan deze norm.

Opvallend is dat de informatie aangeboden op de website van ggz-instellingen vaak incorrect is. Tevens publiceren ggz-instellingen regelmatig alleen de wachttijd tot intake. Een cynische en misleidende façade natuurlijk als de échte kwaliteitsmaat, namelijk het beginnen van een behandeling, zo lang op zich laat wachten.

Onze ervaring is dat de wachtlijsten veel langer zijn dan openbaar wordt gemaakt, wat aansluit bij een toenemend tekort aan behandelaren door de ondoordachte, onvoldoende voorbereide en toch doordenderende bezuinigingen in de geestelijke gezondheidszorg.

Lijdensweg

Lange wachtlijsten voor psychotherapeutische behandelingen vormen een groot probleem voor patiënt en maatschappij. Algemene cijfers van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) tonen een overschrijding van de treeknorm sinds 2010, waarbij geen specifieke cijfers voor psychotherapie bestaan.

De vraag is of de NZa en de politiek zich voldoende bewust zijn van de omvang en risico's van het wachtlijstprobleem in de dagelijkse praktijk. De lange wachttijd betekent voor veel patiënten een lijdensweg, gepaard gaande met verminderde levenskwaliteit, soms leidend tot lichamelijke schade en zelfs zelfmoord(pogingen).

Daarnaast draait de maatschappij op voor de gezondheidskosten van de extra spoedeisende hulpbezoeken en ziekenhuisopnamen. Ten slotte gaat het om een groep vaak jonge volwassenen met arbeidspotentie die maandenlang werkloos thuis zit.

Het is eigenlijk schandalig dat wij als maatschappij stilzwijgend deze lange wachtlijsten accepteren, die zelfs tot levensbedreigende en dodelijke situaties leiden, terwijl enkele minuten overschrijding van aanrijtijd van ambulances in Nederland tot veel ophef en een verbeterplan leidt!

Marijke Booij en Renée Boesten zijn psychiater in opleiding. Esther van Fenema is als psychiater verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden