OpinieLezen

Waarom zou je kostbare tijd verdoen aan lezen?

De sleutel om kinderen aan het lezen te krijgen, ligt bij de volwassenen: lezers baar je door te lezen.

Kinderen in de met voortbestaan bedreigde bibliotheek Lienden.Beeld William Hoogteyling / HH

Diverse onderzoeken wijzen al jaren uit: kinderen en jongeren in Nederland houden niet van lezen. Het gevolg is een schrikbarende toename van laaggeletterdheid onder jongeren en volwassenen. Dat is een serieuze handicap in deze geletterde maatschappij. De remedie is al jaren even bekend als simpel: lezen. Maar ja, dat is dus ‘stom’.

Het is haast niet te bevatten dat een land met zo’n mooi en rijk aanbod aan kinder- en jeugdliteratuur onderaan het in 2018 door PISA gepubliceerde lijstje bungelt als het om leesvaardigheid en leesplezier gaat. Is daar nog wat aan te doen, naast het onmiddellijk afschaffen van het akelige vak begrijpend lezen, zoals Arjen Lubach afgelopen zondag terecht betoogde? Jazeker. Maar de sleutel ligt niet bij de kinderen en óók niet bij het aanbod. Nee, de sleutel ligt bij de volwassenen om de kinderen heen. De leerkrachten en de ouders. Goed voorbeeld doet goed volgen. Of zoals Aleid Truijens het in een van haar columns vorig jaar mooi verwoordde: om lezers te baren heb je lezers nodig.

Waarom is het niet genoeg om kinderen een boek in de handen te drukken en gewoon tegen ze te zeggen: van lezen word je slim, dus hup lezen jij? Waarom zou je als opvoeder van kinderen zelf óók moeten lezen? Veel volwassenen hebben ‘geen tijd’ om te lezen, zeggen ze, en dat geldt zelfs voor beroepsopvoeders, zoals docenten. Ik kom ze angstaanjagend vaak tegen tijdens mijn schoolbezoeken. Daarom hier een gratis minicursus: waarom zou je je kostbare tijd verdoen aan lezen? (leestijd nog geen minuut!)

Lezen maakt je eigen kleine wereld groter: je leest over andere werelden, andere tijden, andere mensen met andere opvattingen en gedragingen. Kinderen en volwassenen worden daar empathischer van, zo hebben diverse onderzoeken al jaren onomstotelijk bewezen. En een toenemende mate van empathie is geen overbodige luxe in deze rap polariserende wereld.

Boeken zijn je vrienden. Dat klinkt misschien een beetje sneu, maar als je ook een paar echte, levende vrienden hebt, zijn boekenvrienden een verrukkelijke aanvulling. Je hoeft niet te stofzuigen voor ze komen of een ingewikkeld glutenvrij recept te maken of je haar te wassen of een coronatest te doen. Je kunt gewoon met ze in je kloffie op de bank ploffen en een paar uur later zet je ze tevreden en verrijkt ­terug in de kast. Je hebt je verbaasd, of juist jezelf herkend, of allebei, of je bent alleen maar even lekker ‘weg’ geweest, dat mag ook.

En hoe leuk is het als je na jaren een vriend van lang geleden terugziet! Zo herlees ik nog altijd eens in de zoveel jaar Ronja de roversdochter en Minoes, de beste vrienden uit mijn jeugd.

De wereld van nu gaat snel, we communiceren de hele dag en er komt een ongelooflijke hoeveelheid informatie binnen via smartphone, computer en Netflix. Niks mis met deze ontwikkeling, maar het is wel véél. Alle communicatie en informatiestromen hebben vaart tegenwoordig. Onze hersens zijn met die vaart niet meegeëvolueerd. Met als gevolg middelbare scholieren en studenten die geen lange teksten meer kunnen lezen, een toename van burn-outs onder jongvolwassenen en mensen die artikelen in de krant niet of slechts half begrijpen en daarom gemakshalve achter politici aanhollen waarvan het verkiezingsprogramma op één A4’tje past.

Kortom: van lezen word je empathischer, ruimdenkender, je kunt beter participeren in de maatschappij, boeken zijn vrienden waar je geen corona van krijgt en het kan een burn-out voorkomen. De boodschap aan ouders, meesters, juffen, opa’s en oma’s is dus helder: lees zelf, lees voor, vertel over wat je leest, maak een account aan op Goodreads en laat je inspireren, nodig een schrijver uit in de klas, vraag hulp aan een bibliotheekmedewerker of boekverkoper, laat de boel de boel, gooi de kat van het fleecedekentje en nestel jezelf op de bank met een (kinder)boek. Veel leesplezier!

Janneke Schotveld schrijft kinderboeken, zoals Avonturen van de dappere ridster.

Lees meer over kinderboeken: 

Wat koop je voor je kind als je wat anders wilt dan de populaire auteurs of de klassiekers die je zelf vroeger las? Wie schrijven de onvergetelijke boeken van nú? 

‘En toen?’ is het thema van de 66ste Kinderboekenweek, die woensdag begint. Wat moet je kopen, voor jezelf of voor je kind? Recensent jeugdliteratuur Pjotr van Lenteren doet suggesties.

Hoe cultureel divers zijn de kinderboeken thuis in de kast? Wat je als ouder moet weten én tips voor mooie jeugdboeken. 

Lees ook eens een kinderboek als volwassene,  zegt Van Lenteren. Volwassenen zijn veelvraten: van literaire meesterwerken tot platte misdaadpulp. Waarom niet ook eens iets puurs, zonder poeha en ijdeltuiterij? ‘Beschouw kinderboeken als literaire wodka.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden