opinievaporfly

Waarom wonderschoen Vaporfly niets te zoeken heeft bij het hardlopen

De Vaporfly van Nike hoort niet thuis in het hardlopen, maar in een nieuwe sport: het springveerlopen, betogen bewegingswetenschappers en marathonlopers Miranda Boonstra en Noel Keijsers. 

De Keniaan Eliud Kipchoge liep in oktober nog naar een officieus wereldrecord op de marathon (1u59:40) met de Vaporfly van Nike aan zijn voeten.Beeld REUTERS

In 2016 is Nike’s Vaporfly op de markt gekomen: een innovatieve wonderschoen die voor snelle tijden zorgt op met name de langere loopafstanden. De laatste paar weken is de discussie rondom de schoen oververhit geraakt. De voorstanders vinden het een geweldige schoen en een mooie innovatie. De tegenstanders zijn tegen de ongelijkheid die de schoen aan de startstreep veroorzaakt; de schoen knaagt aan de integriteit van de hardloopsport en dat raakt topsporters die voor elke seconde moeten vechten.

De bewaker van de integriteit in de hardloopsport, World Athletics, heeft de eigen regelgeving niet nageleefd en (te) lang gewacht met aanpassingen. De schoen had in 2016 namelijk al verboden kunnen worden, omdat de schoen niet voor iedereen verkrijgbaar was en er op prototypes gelopen werd. Sebastian Coe, de voorzitter van World Athletics, stelt nu dat ze de schoen niet meer kunnen verbieden omdat deze al lang verkrijgbaar is. Nike is sponsor en later werkgever geweest van Sir Coe en de vernieuwde regelgeving past toevallig precies in zijn kader. Nike zegt zelf in gesprek te blijven met World Athletics over de aanpassingen van de regelgeving. Klinkt als: ‘Wij van WC-eend, adviseren WC-eend.’

Energie

Maar goed, waar wringt de schoen nu echt? Als een mens zich te voet voortbeweegt, verliest hij elke keer dat hij een stap zet energie. De spieren moeten bij elke stap nieuwe energie leveren om op dezelfde snelheid vooruit te blijven komen. Tijdens de landing slaan spieren en pezen energie op, die vervolgens bij de afzet weer wordt gebruikt. Het mooie is dat je dit kan trainen; door kracht en sprongen te trainen wordt dit hele proces biomechanisch gezien efficiënter. De mens kan zijn eigen lichaam dus optimaliseren en dat bewijst maar weer eens hoe innovatief het lichaam is.

Hulpmiddelen

Als een mens zich zo snel mogelijk wil voortbewegen van A naar B en zich daarbij wil meten met tegenstanders, dan spreek je over voortbeweging in wedstrijdverband. Zonder gebruik van hulpmiddelen noemen we dit een hardloopwedstrijd. Hardlopen kan op blote voeten, maar ter bescherming van de voet werden hardloopschoenen ontwikkeld. Hoewel producenten van hardloopschoenen ons willen doen geloven dat je door hun schoenen harder ging lopen, was er tot de Vaporfly geen eenduidig bewijs in de wetenschap dat je met een schoen sneller zou zijn dan op blote voeten. Sterker nog, een schoen zorgt voor meer massa en een minder efficiënte loopstijl. Oftewel, hardlopen op schoenen kost meer energie dan blootvoets lopen. Het doel tot 2016 was om een zo licht mogelijke wedstrijdschoen te maken.

Sommigen willen zich nog efficiënter voortbewegen en sneller gaan dan puur met het menselijk lichaam alleen mogelijk is. Deze sporters gebruiken hulpmiddelen zoals schaatsen of fietsen en doen aan schaatsen of wielrennen, en dus niet meer aan hardlopen. Het zou namelijk best vreemd zijn om een wielrenner en een hardloper in dezelfde wedstrijd tegen elkaar te laten strijden, wielrenners hebben namelijk een hulpmiddel waarmee ze zich veel efficiënter voortbewegen dan een hardloper. Technische innovatie van deze hulpmiddelen zorgt mede voor steeds hogere snelheden.

Dan komen we nu uit bij de Vaporfly, waar een combinatie van een carbonplaat met een speciaal gepatenteerd foam zorgt voor veel meer energieteruggave dan bij de traditionele wedstrijdschoen en de blootvoetsloper. En dit is nu de essentie van de discussie: zodra er sprake is van een voortbeweging efficiënter dan met alleen het menselijk lichaam mogelijk is, is er sprake van voortbewegen met een hulpmiddel, zoals bij schaatsen en fietsen. De hardloper met deze schoen, de springveerloper, behoort dus niet meer in de oude categorie wedstrijdloper. Voor wie zegt: ja maar, er wordt toch geen externe energie toegevoegd? Dat klopt, dat gebeurt bij schaatsen en fietsen ook niet, tenzij je een e-bike hebt of aan motorsport doet.

Springveerloper

Het wordt dus tijd voor een nieuwe categorie: de springveerloper. Net als in de atletiek polsstokhoogspringen – door gebruik van de stok als hulpmiddel – een andere categorie is dan hoogspringen. Laat de springveerloper snel een nieuw onderdeel worden binnen de atletiek en wellicht mogen ze dan aan de Olympische Spelen meedoen in de categorie waar ze thuis horen: de springveercategorie. In deze categorie kunnen we dan elke innovatie toepassen die in de toekomst mogelijk zal zijn om de nu geboekte 4 procent winst van de Vaporfly op te krikken. 

Voldoende voorbeelden in de wetenschap zijn er al; wetenschapper Steven Collins ontwierp een veren­mechanisme waardoor het energieverbruik tijdens wandelen met 7 procent afnam en een winst van 15 procent werd gehaald met elastische banden rondom heup en knie. Het wereldrecord springveermarathon zal in ieder geval grote sprongen maken. 

Miranda Boonstra is marathonloopster (2u27.32), bewegingswetenschapper en coach.

Noel Keijsers is marathonloper (2u22.59), bewegingswetenschapper en senior onderzoeker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden