Waarom werd het bedrog van Nizar Mourabit niet ontmaskerd?

De ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

'Het opdringen van de Marokkaanse nationaliteit aan hen die in Nederland geboren zijn moet nu, vijftig jaar na de komst van de eerste Marokkanen in Nederland, tot een einde komen', betoogde Nizar Mourabit, een jonge politicoloog, op 13 oktober op Opinie & Debat in deze krant. 'Dit erfrecht, dat nu nog een onvervreemdbaar geboorterecht is, moet afgeschaft worden. Het is een dwangmaatregel die een wig drijft tussen Marokkaanse Nederlanders en de rest van de Nederlandse bevolking.'

Het was geen nieuw, maar wel een opvallend geluid uit Marokkaans-Nederlandse hoek. Eerder was er - juist ook in deze krant - geprotesteerd tegen de lange arm van Marokko, die door de verplichte Marokkaanse nationaliteit grip wil houden op alle Marokkanen en hun nazaten in de diaspora. Het zijn dappere stemmen, want ze blijven niet onopgemerkt in Marokko en kunnen consequenties hebben voor familieleden daar.

Naast deze onversaagde stellingname voldeed het artikel verder ook aan alle voorwaarden van een geslaagd opiniestuk: duidelijk, actueel en goed geschreven. Er was een probleem, zo bleek woensdag uit een artikel in De Correspondent. Nizar Mourabit bestaat niet. Hij is een digitaal bedenksel van kunstenaar Nelle Boer uit Zwolle.

Boer wilde, zo vertelde hij De Correspondent, 'ervaren hoe het is om een Marokkaan in Nederland te zijn'. In plaats van honderd sollicitatiebrieven te versturen of in de traditie van Günter Wallraff vermomd met het openbaar vervoer te reizen, koos hij voor een afgebakende arena waarin de gemiddelde Nederlander zich niet snel begeeft: het meningencircuit in de media.

Binnen drie maanden wist hij met zijn digitale creatie een aantal opmerkelijke, maar tevens genuanceerde opiniestukken gepubliceerd te krijgen op sites als Joop.nl en Frontaalnaakt.nl, maar ook in kranten als Het Parool, Trouw en tot slot in de Volkskrant. Geen van deze redacties checkte zijn identiteit. Vraag is of de opinieredactie van de Volkskrant dat had moeten doen.

Normaal gesproken doet Opinie & Debat geen antecedentenonderzoek naar auteurs, ook niet als deze nieuw of onbekend zijn. 'In beginsel staan we open voor iedereen die een interessante mening te delen heeft', zegt de chef opinie. De krant wil niet alleen professoren en hoogwaardigheidsbekleders een podium bieden, maar ook studenten en ervaringsdeskundigen. De rubriek wordt gemaakt in het vertrouwen dat mensen zijn wie ze zeggen te zijn. 'Dat werkt goed, maar wie dat vertrouwen schaadt, kan ver komen.'

Vaak vindt er wel een lichte check plaats omdat er online naar een korte biografie en een fotootje van de auteur wordt gezocht. In dit geval leverde dat geen argwaan op. Een zoekactie op Google geeft links naar media met zijn gepubliceerde stukken, zijn weblog, Facebookpagina en Twitteraccount. De inhoud van zijn artikel - informatief en genuanceerd - gaf evenmin aanleiding tot achterdocht.

Hoe extremer de opinie of merkwaardiger de beweringen, hoe groter de kans op doorlichting. Bij zijn eerste stuk - dat 'Mourabit' gepubliceerd kreeg bij Joop.nl - was de kans op ontdekking groter geweest. Daarin schreef hij contact te hebben met jihadgangers naar Syrië en Irak. Bij de Volkskrant zou zo'n bewering op zijn minst geverifieerd moeten worden door de journalist die radicalisering onderzoekt. Hoe geloofwaardig is het dat de auteur jihadisten kent en daarmee naar buiten treedt? En zou hij in dat geval geen interessante bron zijn om contact te leggen met jihadgangers?

Voor journalistieke bronnen gelden heel andere wetten dan voor opiniemakers: die worden wél dubbel en dwars gescreend - als het goed is.

Als er één medium is dat Nizar Mourabit had kunnen ontmaskeren dan was het wel De Correspondent. Toen Mourabit zich in een e-mail bij de adjunct-hoofdredacteur meldde, wilde die hem graag als informant inzetten om met jihadgangers in contact te komen. Mourabit was telefonisch onbereikbaar en wilde geen snipper bewijs geven wie hij was. Na drie weken verbrak de adjunct het contact. Daarop gunde de kunstenaar hem de 'scoop' over zijn bedachte identiteit.

De Correspondent ging terecht niet in zee met deze schimmige bron, maar groef ook niet verder naar het werkelijke verhaal van de Marokkaans-Nederlandse politicoloog die in een mum van tijd een flinke Facebookvriendenkring had opgebouwd met schrijvers en opiniemakers. Doorsnee Marokkaanse Nederlanders - laat staan jihadsympathisanten - zaten er niet tussen.

Het checken van een potentiële bron is een journalistiek basisprincipe, het screenen van een opiniemaker (nog) niet. De opinieredactie van de Volkskrant is ook niet van plan haar beleid aan te scherpen, zegt de chef. 'We vragen geen ondubbelzinnige bewijzen, zoals een kopie van het paspoort. Tot dat niveau willen we ons niet verlagen.'

Ik denk dat deze affaire toch zijn sporen nalaat. Misschien is dat ook wel nodig in een tijd waarin een digitale nepidentiteit zo in elkaar is geknutseld. De volgende Marokkaanse Nederlander met een slim verhaal zal een stuk argwanender worden bejegend. Dat kan Nelle Boer op zijn conto schrijven.

De Correspondent ziet nog een verdienste. Boer zou laten zien dat 'anno 2014, een Marokkaan met een doctorandusgraad en een genuanceerd verhaal, werkelijk alle blogs, opinieredacties en columnisten van Nederland het hoofd op hol brengt'. Dat lijkt mij een gotspe. Al jaren zoekt een Marokkaans-Nederlandse voorhoede een podium voor genuanceerde verhalen. Vooral op televisie moeten zij het afleggen tegen fundamentalisten die geen handen willen schudden en bedreigde nestbevuilers. Ik vermoed dat Nizar Mourabit vooral interessant werd gevonden omdat hij koketteerde met zijn jihadcontacten, niet vanwege zijn genuanceerde opvattingen.

Zelf vindt de kunstenaar dat hij zijn doel heeft bereikt door te 'laten zien dat je als Marokkaan sneller wordt opgepikt', zo zei hij in NRC Handelsblad. 'Onder mijn eigen naam kwam ik nooit zo snel in de krant.'

Ik weet niet wat het maatschappelijke belang van deze onthulling is - noch of Boer die feitelijk kan bewijzen - maar zijn veronderstelling lijkt mij op zich logisch. Nogal wiedes dat een Marokkaans-Nederlandse politicoloog een streepje voor heeft op een Zwolse kunstenaar wanneer het om de Marokkaanse nationaliteit en jihadgang gaat. Als Nizar Mourabit had Nelle Boer zijn huiswerk goed gedaan, misschien wel beter dan hij kon bevroeden. Als kunstenaar slaagt hij er veel minder in zijn beweegredenen over te brengen. Ik vind Nizar Mourabit in elk geval een stuk moediger dan zijn schepper.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden