Opinie

Waarom wacht de PvdA toch op een Verlosser?

Job Cohen is weg, lang leve zijn opvolger. De Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher blijkt vooralsnog het populairst. 'Wonderkind' wordt hij wel genoemd. Waarom haalt de PvdA steeds vermeende Verlossers binnen? Die kunnen toch alleen maar teleurstellen?

Job Cohen bij zijn afscheid als burgemeester van Amsterdam met wethouder en loco-burgemeester Lodewijk Asscher (l). © ANP Beeld null
Job Cohen bij zijn afscheid als burgemeester van Amsterdam met wethouder en loco-burgemeester Lodewijk Asscher (l). © ANP

Bram Peper, oud-burgemeester, oud-minister en PvdA-lid:
'Waar men in deze tijden naar zoekt is een persoon waarin je alles probeert te vinden. De kiezer wil het gevoel hebben: het is in goede handen. De samenleving is enorm horizontaal geworden, en de communicatie tussen mensen die leiding geven en het volk is heel direct - ook dankzij de communicatie-revolutie. De instituten vormen geen schokdempers meer. Tegelijkertijd zie je dat veel mensen denken: met mij gaat het goed, maar met het land gaat het slecht.

'Nou, dat betekent opgeteld dat je een enorme charismatische ruimte hebt, zoals ik het maar noem. De persoon wordt heel belangrijk. Kijk maar naar de SP. Zakte in als een pudding, en toen kwam Roemer. D66: was nergens meer, Pechtold heeft nu 10 zetels. VVD: Rutte is een onomstreden leider. PVV: idem dito. Ook de PvdA onder Bos: toen hij kwam, verdubbelde het aantal zetels. Uiteindelijk interesseert het de mensen niet of bijvoorbeeld het MKB subsidie krijgt of niet, als ze maar vertrouwen hebben in degene die het doet.'

Maarten van Rossem, historicus en
tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 lijstduwer voor de PvdA in Utrecht:
'Het is een heel menselijke reactie om je te verheugen op een verlosser. Wat dacht u van Pim, van Geert, van Cruijff. We hebben verlossers zat in Nederland, we worden alleen niet verlost - dáár zit 'm een beetje het probleem. Overigens heeft niet alleen de PvdA dat probleem, wat dacht u van het CDA, daar hebben ze alleen die oplichter van een Maxime Verhagen die niemand wil hebben.'

'Je kunt je misschien bij de Partij van de Arbeid wel afvragen of de fractie wel goed functioneert. Het komt op mij nou niet over als een fractie die kordaat opereert.'

'En natuurlijk spelen ook de media een rol. Je bent algauw of de Here Jezus, of een Bulgaarse crimineel, er zit weinig tussenin. Valt het een béétje tegen, dan deugt er meteen helemaal niets van je. Zolang het goed gaat in een partij zijn het allemaal genieën, maar zit je eenmaal in de hoek waar de klappen vallen, dan duurt het een tijdje voor je daar uit bent.'

Ella Vogelaar, voormalig minister Wonen, Wijken en Integratie en lid van de PvdA:
'Het woord Verlosser vind ik een beetje overdreven. Ik zou dat woord niet gebruiken. Het klopt dat de PvdA hoge verwachtingen heeft van zijn partijleider, maar daar is niets mis mee.'

'Misschien moeten we iets realistischer zijn. De ideale leider komt zelden voor. Iedereen heeft zwakke en sterke punten.
Als je kijkt naar het aantreden van Cohen dan zie je dat er te weinig is nagedacht over wat het zou betekenen als Cohen geen premier zou worden. Er was één scenario: Cohen zou winnen en premier worden. Met zijn bestuurderskwaliteiten zou dat wellicht goed uitpakken. Maar de PvdA heeft niet voldoende nagedacht, wat het betekent als hij het niet wordt. De PvdA is niet sterk om over dat soort dingen na te denken.'

'Ook heeft de partij niet goed nagedacht wat voor soort mensen Cohen om zich heen nodig heeft. Cohen is natuurlijk een totaal andere type dan Wouter Bos, maar de mensen die rondom Bos hingen zijn gewoon blijven zitten. Dan creëer je natuurlijk een soort kloon van Wouter Bos.'

'Of Asscher knettergek is als hij de nieuwe leider gaat worden omdat hij de verwachtingen niet kan waarmaken? (Lachend): Nou, kijk uit met het woord knettergek, daar heb ik alleenrecht op. Ik heb Asscher heel hoog zitten als wethouder van Amsterdam maar dat is geen garantie dat hij als politiek leider in Den Haag, in een totaal andere arena, het per definitie kan waarmaken. Ik zeg niet dat hij het niet zou kunnen maar hij moet zich nog wel bewijzen. Het is belangrijk dat, mocht hij het gaan doen, daar realistisch over wordt gesproken.'

'Met het vertrek van Cohen is natuurlijk nog niets opgelost. De partij zit in een identiteitscrisis. De vraag: hoe krijgen we de sociaal-democratie weer op de kaart, is nog niet beantwoord.'

'De nieuwe partijleider moet eerst gezag krijgen. In de fractie zit niet iemand die door iedereen als de natuurlijke opvolger wordt gezien. Ja, het klopt dat de PvdA op een wespennest lijkt. Het verdient allemaal geen schoonheidsprijs. Maar ik denk dat dat ook wel een beetje bij het politieke bedrijf hoort en dat ook voor andere partijen geldt.'

Mei Li Vos, voormalig Tweede Kamerlid van de PvdA:
'Partijleider zijn van de PvdA is het aller- aller-moeilijkste. Je moet leiding geven aan 55 duizend leden die allemaal een mening hebben. Daarbij komt ook nog eens dat wij een heel egalitaire partij zijn. Bij een partij als de SP of het CDA is het allemaal wat hiërarchischer.
Bij de PvdA moet een leider dus meteen alles kunnen. Bij het CDA zit bijvoorbeeld van Haersma Buma die geen sex-appeal heeft, maar dat maakt niet uit. Bij die partij zijn de eisen gewoon realistischer dan bij de PvdA.'

'Ik denk dat dat te maken het met het politieke geloof van de sociaaldemocraten. Wij willen een totaalconcept voor alle problemen, en daarnaast moet het ook nog eens voor iedereen zo gelijk mogelijk zijn. De politieke culturen zijn echt heel erg verschillend binnen de aparte stromingen. VVD is al blij met een kleine verandering, het CDA wil vooral de orde herstellen, en bij ons moet alles altijd 100 procent zijn. En ook moet iedereen zijn zegje er over gedaan hebben. Daarom is het schrijven van een verkiezingsprogramma bij ons altijd een heel gedoe. Omdat iedereen er iets van moet vinden.'

'Het is belachelijk dat Cohen alles moest kunnen. Het is niet erg als iemand bepaalde dingen niet kan als de rest maar goed genoeg is. Dus het ligt echt niet alleen aan hem.'

Of Asscher gek is, als hij het stokje zou overnemen omdat hij de verwachtingen toch niet kan waarmaken? Ik denk wel dat hij bezig is met verwachtingen-management. Gelukkig kan hij het nog niet doen. Want de leider moet nu eerst uit de fractie komen. Dus dat wordt waarschijnlijk Diederik Samsom of Ronald Plasterk.'

2003: Wim Kok feliciteert Wouter Bos met de verkiezingsoverwinning van de PvdA. © ANP Beeld null
2003: Wim Kok feliciteert Wouter Bos met de verkiezingsoverwinning van de PvdA. © ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden