Waarom voelen Sylvana's belagers zich zo onzeker?

Sinds ik drie weken geleden met Sylvana bij Pauw aan tafel zat, is ze niet alleen het onderwerp geworden van een platte carnavalskraker en een walgelijk filmpje maar ook van talloze krantenartikelen en columns die analyseerden waarom Sylvana zoveel weerstand oproept.

Sylvana Simons beantwoordt vragen tijdens Operatie Interview in De Balie in Amsterdam. Beeld anp

In het programma Operatie Interview afgelopen zondag in De Balie in Amsterdam bestonden Wilfred Genee en Martijn de Greve het om Sylvana een half uur lang de les te lezen over de wijze waarop ze haar boodschap uitdroeg (aan die boodschap zelf lag het natuurlijk niet). Peter Middendorp had zich de dag daarvoor afgevraagd of het (Sylvana's) schoonheid is die onverdraaglijk wordt gevonden.

Maar nergens in de analyses worden de heftige reacties op Sylvana verklaard aan de hand van het elegante concept van projectie zoals ontwikkeld door Sigmund Freud. Bij projectie schrijven mensen aan anderen eigenschappen en impulsen toe die ze bij zichzelf ontkennen. Het is een zelfverdedigingsmechanisme. Zo bekeken is de agressie aan het adres van Sylvana simpelweg een functie van de gevoelens van kwetsbaarheid die de agressors op haar projecteren. De vraag is daarom niet waarom Sylvana zo irritant wordt gevonden, maar waarom haar belagers zich zo onzeker en kwetsbaar voelen.

Toni Morrison schreef naar aanleiding van de verkiezingsoverwinning van Donald Trump een gepassioneerd betoog in The New Yorker onder de kop 'Making America White Again'. De keuze voor Donald Trump toont volgens Morrison aan hoe dramatisch het verlies aan status door witte mannen (en vrouwen) wordt ervaren. Witte Amerikanen zijn de zekerheid van hun natuurlijke superioriteit snel aan het verliezen. Maar het comfort dat wit privilege hun altijd heeft geboden, is moeilijk op te geven. Het gaat niet alleen om de vanzelfsprekendheid van een witte president en witte rechters bij het Amerikaanse Hooggerechtshof maar ook om subtiele zaken zoals het vertrouwen dat je in een warenhuis niet in de gaten wordt gehouden, dat je in dure restaurants een graag geziene gast bent en dat je niet onnodig door de politie staande wordt gehouden.

Volgens Morrison is het verlies van wit privilege voor veel Amerikanen zo angstaanjagend dat ze hun menselijkheid hebben opgeofferd en voor een kandidaat hebben gestemd die geweld tegen weerlozen verheerlijkt. Hoewel Morrison schrijft dat de verbindende kracht van de witte identiteit nergens zo sterk wordt gevoeld als in Amerika, speelt zich in Nederland precies hetzelfde af. Toen Johan Derksen zich vorige maand bij Voetbal Inside racistisch uitliet over Sylvana Simons probeerde Wilfred Genee dat weg te lachen. Een goede interviewer zou aan Derksen hebben gevraagd wat hem nou precies dwarszit. Niet Sylvana vormt immers het probleem maar Derksen en de club geborneerde mannen die hij vertegenwoordigt.

Tekst gaat verder onder de video

Als er in de 15 jaar sinds de opkomst van Pim Fortuyn één ding duidelijk is geworden, dan is het wel dat het contraproductief is om het beest van het witte ressentiment te voeden. De Nederlandse televisie is inmiddels vergeven van programma's die Hollands glorie bezingen. Het politieke polderlandschap heeft een dusdanige ruk naar rechts gemaakt dat men in Den Haag het begrip 'politiek correct' niet eens meer kan spellen. De volkswoede laat zich echter niet stillen, die zwelt alleen maar verder aan. Volgens de laatste peilingen van Maurice de Hond komt de PVV van Geert Wilders, als er nu verkiezingen zouden worden gehouden, met 33 zetels als grootste partij uit de bus.

Het ligt eerlijk gezegd ook niet voor de hand dat de heersende klasse zonder slag of stoot haar privileges opgeeft. De strijd moet daarom voluit worden gevoerd, wat mij betreft binnen de kaders die de rechtsstaat stelt. Het probleem is dat die laatste in deze apocalyptische tijden niet vast, maar fluïde zijn. Een goed voorbeeld daarvan gaf Kellyanne Conway, de campagnemanager van Donald Trump, deze week. Vorige week zondag verkondigde ze nog dat Trump Hillary Clinton niet strafrechtelijk zou vervolgen wegens het e-mailschandaal. Maar nu de Clinton-campagne heeft aangekondigd deel te zullen nemen aan de hertelling van de stemmen in verschillende staten, beweert diezelfde Conway doodleuk dat strafrechtelijke vervolging van Clinton wel degelijk tot de mogelijkheden behoort.

Hoe zou Geert Wilders, die afgelopen woensdag tweette dat Sylvana tegen zichzelf in bescherming moet worden genomen en Denk daarom beter opgeheven kan worden, als premier omgaan met de beveiliging van zijn politieke tegenstanders? Het is een vraag waarop ik het antwoord nooit te weten hoop te komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden