Waarom Vladimir Poetin in Syrië zit

Ruslands aanwezigheid in Syrië dient alleen externe doelen. Elke Rus moet weten: het is Poetin of chaos.

Ereceremonie in Moskou voor de in Syrië omgekomen Russische piloot Roman Filipov. Beeld epa
Ereceremonie in Moskou voor de in Syrië omgekomen Russische piloot Roman Filipov.Beeld epa

Op 7-8 februari doodde volgens westerse bronnen een Amerikaanse luchtaanval op strijders gelieerd aan de Syrische president Assad ten minste 300 Russen, die allemaal werkten voor het particulier militaire bedrijf Wagner. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken claimt echter dat slechts vijf Russische burgers omkwamen, die niet verbonden waren aan de Russische strijdkrachten, en dat er een paar dozijn gewonden vielen. Minister Lavrov veroordeelde westerse berichten over de doden als 'pogingen om over oorlog te speculeren'.

Eerst lijkt de Russische reactie wat verrassend. Nu de spanningen met de VS oplopen, zou de aanval een gouden kans bieden om de rivaal te veroordelen. En Rusland wil graag landgenoten die vallen in de strijd als helden behandelen. De piloot Roman Filipov, die kort geleden omkwam, werd bezongen om zijn moed. Een ster van de staatstelevisie is nu in Syrië om een documentaire over Filipov te maken.

Veelzeggend

Maar in het geval van de Amerikaanse aanval waren het geen Russische soldaten maar huurlingen die omkwamen - wier deelname aan de strijd de wens van het Kremlin weerspiegelt om altijd de deur naar 'plausibele ontkenning' van staatsbetrokkenheid open te houden. Een verklaring hierover van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, na de westerse mediaberichten, is veelzeggend. 'Russische burgers' waren 'vrijwillig en om verschillende redenen' in Syrië, aldus de verklaring, en het 'ministerie heeft niet de bevoegdheid om de geldigheid en legaliteit van hun besluiten in te schatten'.

Rusland heeft zulke strijdkrachten eerder gebruikt om zijn doelen te bereiken, inclusief gedurende de annexatie van de Krim in 2014. Het Kremlin kon toen redeneren dat het geen Russische invasie was, maar de wens van de bevolking op de Krim.

Op soortgelijke wijze stellen huurlingen in Syrië het Kremlin in staat Ruslands betrokkenheid te bagatelliseren, evenals zijn verliezen, waarvan veel waarnemers voor de interventie voorspelden dat die erg groot zouden zijn. Poetin wil er zeker niet van beschuldigd worden de desastreuze interventie in Afghanistan (1979-1989), die de instorting van de Sovjet-Unie hielp bewerkstelligen, te herhalen.

null Beeld epa
Beeld epa

Geen Russische troepen

Daarom heeft Poetin er alles aan gedaan om de Russische militaire operatie als beperkt voor te stellen, en louter in dienst van het vernietigen van IS. Afgelopen december nog kondigde hij tijdens een bezoek aan Syrië het einde van de operatie aan omdat het doel officieel bereikt was. Het ministerie van Defensie verklaarde dat de situatie 'gestabiliseerd' was, nadat zo'n 35 duizend militanten en zevenhonderd trainingskampen waren uitgeschakeld.

Dus officieel zou Rusland alleen een beperkt aantal manschappen op Ruslands permanente bases in Syrië houden, in Tartus en Khmeimim. Deze troepen zouden missies uitvoeren 'gerelateerd aan het Russisch nationaal belang'. Russische huurlingen, zo blijven de autoriteiten benadrukken, zijn geen Russische troepen.

Maar de hele interventie in Syrië, inclusief de huurlingen, gaat vooral over de verdediging van Russische nationale belangen. Door het bewind-Assad te stutten blijft Rusland aanwezig in het Midden-Oosten en stuurt het de boodschap dat volksopstanden gericht op het wippen van Russische bondgenoten geen optie zijn. Het vertoon van nieuwe Russische militaire technologie, zoals precisieraketten, versterkt die boodschap.

Bezorgd

Een andere reden voor Ruslands betrokkenheid in Syrië is dat er, volgens sommige schattingen, meer dan vijfduizend moslimstrijders van Russische origine uit Centraal-Azië en de Kaukasus aan de kant van IS vechten, en elders. Het Kremlin is begrijpelijkerwijs bezorgd dat deze radicalen met gevechtservaring terugkeren naar Rusland. Het westerse argument dat de Russische interventie alleen de kans op aanvallen op Russisch territoir vergroot, maakt weinig indruk op Poetin. Als de VS zijn invasies van Afghanistan, Irak en Syrië kan verdedigen op grond van nationale veiligheid, kan Rusland hetzelfde doen in Syrië.

Joenoes-Bek Jevkoerov, de president van de Russische Kaukasusrepubliek Ingoesjetië, zei onlangs dat de Syrië-operatie Ruslands reputatie als wereldmacht herstelt. Hij heeft gelijk: belangrijke spelers als Egypte, Iran, Saoedi-Arabië en Turkije worden gedwongen te erkennen dat Rusland een stem moet hebben in het lot van de regio. In een tijd waarin internationale sancties de al grimmige economische situatie in Rusland verslechteren, moet het Kremlin er zeker van zijn dat het volk - en de wereld - dit erkent.

Natuurlijk helpt het als Russen en anderen niet beseffen hoe hoog de prijs is voor zulke invloed. Dus liever dan toegeven dat het gaat om honderden slachtoffers, benadrukt het Kremlin zijn belang in Syrië en de zege op IS. In de aanloop naar de verkiezingen van 18 maart, die Poetin vrijwel zonder tegenstand zal winnen, moeten Russen begrijpen dat de keus is tussen Poetin of chaos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden