Opinie

Waarom vechten we een oorlog uit voor de Iraniërs?

Er resteren louter slechte opties in het Midden-Oosten. Maar waarom vechten we nu een derde oorlog uit voor Iran, ditmaal tegen IS?

IS-terroristen vieren het uitroepen van het kalifaat, 30 juni 2014.Beeld REUTERS

Er wordt gezegd 'vergissen is menselijk, vergeven is goddelijk'. Ik zou eraan toevoegen: negeren is nog menselijker en de resultaten zijn zelden goddelijk. Hoe menselijk van ons om soms zo gehecht te raken aan onze wensen dat we de realiteit die de draak steekt met onze hoop niet zien - of openlijk negeren. Pas als de kloof te breed wordt om te negeren, verandert het beleid.

Dat is waar veel van het Amerikaanse beleid in het Midden-Oosten dezer dagen naar op weg is. Pas op voor de kloof, in Iran, in Israël en in Irak. We discussiëren over onze keuzes in deze landen in verouderd klinkende woorden. Helaas hebben we niet langer te maken met uw grootvaders Israël, uw vaders Iran of het Irak waar uw zoon of dochter naar toe trok om het te bevrijden.

Tweestatenoplossing

Laten we beginnen met Israël. Premier Netanyahu en zijn Likud hebben de Arbeidspartij een enorme aframmeling gegeven. Het is moeilijk om te kiezen wat deprimerender is: dat Netanyahu bereid was af te dalen tot het niveau van de goot - door zijn verplichting een tweestatenoplossing te zoeken in te trekken, en door Joodse Israëli's met racistische oproepen naar de stembus te lokken - of het feit dat deze tactiek ook leek te werken.

Zeker, Netanyahu zou zich morgen weer kunnen bedenken. Maar feit blijft dat meer dan de helft van Israël zich identificeert met de nationalistische, paranoïde en iedereen-is-tegen-ons stijlfiguren waarvan Netanyahu zich bedient. Dat - en de circa 350duizend kolonisten op de Westoever - maakt het moeilijk om te zien hoe het ooit nog van een tweestatenoplossing moet komen, ongeacht wie de verkiezingen gewonnen had.

Maar het zou verkeerd zijn om dit allemaal aan Netanyahu te wijten. De starnakelgekke Gaza-oorlog die Hamas vorig jaar begon en de door Palestijnen afgeslagen tweestaten-aanbiedingen van eerdere premiers (Ehud Barak en Ehud Olmert) hebben Netanyahu's politieke basis net zozeer versterkt als Netanyahu zelf.

Benjamin Netanyahu.Beeld afp

Iran

Wat Iran betreft, denken critici van president Obama dat als Obama bereid zou zijn meer sancties op te leggen de Iraniërs zouden toegeven. Niet alleen de geschiedenis van de afgelopen twintig jaar maakt gehakt van deze notie. Er is een nog simpeler feit: in het wrede Midden-Oosten is het enige dat de aandacht trekt een dreigement van zodanig geweld dat een regime ervan omvalt. Obama heeft zulke invloed niet over Iran.

Die is al verbruikt in de oorlogen in Afghanistan en Irak, oorlogen die onze strijdkrachten en ons land zo hebben uitgeput dat ze aan oud-minister van Defensie Robert Gates de verzuchting ontlokten dat elke toekomstige minister die de president adviseert om een groot Amerikaans landleger naar het Midden-Oosten te sturen 'zijn hoofd moet laten nakijken'. Als die oorlogen een succes waren geworden, had het grote publiek er misschien anders over gedacht. Maar dat werden ze niet. Geopolitiek gaat over invloed en we onderhandelen met Iran zonder de invloed van een geloofwaardige dreiging met geweld. De ayatollahs weten het. Onder deze omstandigheden zal het Obama-team proberen er de best mogelijke deal uit te slepen. Maar een echt goede deal staat niet op het menu.

Heb ik uw ochtend al verpest? Nee? Geef me dan nog een paar alinea's.

Oké, dus we leren leven met een Iran dat op het punt staat de bom te bemachtigen. Maar kunnen we dan niet tenminste Islamitische Staat met bommen verpulveren en deze hoofd- afhakkende bedreiging helpen vernietigen? Nu veracht ik IS net als ieder ander, maar laat me nog eens een vraag in de groep gooien: zouden we IS niet moeten bewapenen? Of laat me het anders vragen: Waarom vechten we, voor de derde keer sinds 9/11, een oorlog uit voor de Iraniërs?

In 2002 vernietigden we Irans belangrijkste soennitische vijand in Afghanistan (het Taliban-bewind). In 2003 vernietigden we Irans belangrijkste soennitische vijand in de Arabische wereld (Saddam Hussein). Maar omdat we er niet in slaagden een pluralistische orde te vestigen die een duurzaam tegenwicht had kunnen zijn voor Iran, creëerden we een vacuüm in Irak én de Arabische wereld. Dat is waarom Irans bondgenoten nu indirect de dienst uitmaken in vier Arabische hoofdsteden: Beirut, Damascus, Sanaa en Bagdad.

Grimmig

IS, in al zijn verschrikkelijkheid, verscheen als het soennitisch-arabische antwoord op deze verpletterende nederlaag van soennitisch arabisme - het is een mengeling van oude pro-Saddam aanhangers van de Baath-partij, middeleeuwse soennitische religieuze fanaten en een verzameling ideologen, mislukkelingen en avonturiers uit de soennitisch-arabische wereld. Natuurlijk verafschuw ik IS. Ik werp de vraag alleen retorisch op omdat niemand anders het doet: Waarom is het in ons belang om het laatste soennitische bolwerk tegen een totale Iraanse overname van Irak te vernietigen? Omdat de sjiietische milities het land beter zullen besturen? Echt waar?

Als het lijkt alsof we alleen nog slechte opties hebben in het Midden-Oosten en alsof niets werkt, dan is daar een reden voor: omdat het verleden een voorwoord is, en het verleden heeft zoveel wonden geslagen in dat landschap dat het moeilijk is te zien hoe daar binnen afzienbare tijd iets gezonds of moois uit kan groeien. Sorry dat ik zo grimmig ben.

© The New York Times
Vertaling: Arnout Brouwers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden