Verslaggeverscolumn Toine Heijmans

Waarom tankers ongehinderd gifstoffen verspreiden

De rivier is druk, het is de economie: traag van welvaart trekken de tankers voorbij. Tien keer per dag gaan de luiken open; bij Peters honden staan dan de tranen in de ogen. Hij woont buitendijks op de linkeroever van de Lek en weet waar hij moet kijken: naar de lege schepen met weinig gang. Soms keren ze traag de boeg en varen opnieuw langs, het liefst ’s ochtends met slecht zicht, als Peter wakker wordt van de benzeengeur in zijn slaapkamer.

‘Ze noemen het zelf beluchten’, zegt Jan, ‘dat klinkt vriendelijker dan ontgassen.’

‘Ze pompen lucht de tanks in, met ventilatoren’, zegt Peter, ‘maar zeggen niet wat eruit komt’.

Ze voelen zich zeuren. Klagende burgers met een mooi huis op de oever, beknot in hun woongenot, hobbyend in de tuin met een benzeenmeter en een verrekijker. Ook dat is vervelend, want Peter Breedveld en Jan Mudde begrijpen de schippers die hun schepen varend ontgassen, bij hen voor de deur. Wat ze niet begrijpen is de lankmoedigheid van de autoriteiten, die het probleem al decennia verpakken in convenanten en internationale verdragen – in economie. Een helder probleem: ingewikkeld.

Jan Mudde (links) en Peter Breedveld Beeld Toine Heijmans

De tankers varen met benzine, met kerosine, benzeen, styreen. Hun tanks moeten leeg voordat ze de verlader bereiken, de laatste restjes uit de leidingen, de gaslucht weg. Er zijn in Nederland twee ontgassingsinstallaties, maar vooralsnog ontgassen de schepen varend, dat scheelt tijd en geld. Ze moeten wel, zegt Jan, ze investeren miljoenen in hun schepen en varen tegen afbraaktarieven. Wie naar de ontgassingsinstallatie gaat, ‘is z’n vrachtpenningen alweer kwijt’.

Jan Mudde was zelf reder, en dat maritieme gaat nooit meer uit zijn taal. Chemicaliëntankers zijn kegelschepen, naar de blauwe kegels die tankers voeren ten teken van gevaar, maar anders dan bij vrachtwagens staat er niet op wat ze vervoeren. Twintig jaar terug al stond het ontgassen op de agenda van de redersvereniging waarvan Jan bestuurslid was, ‘de tankvaartjongens zeiden toen zelf al: dit is onhoudbaar.’ Nu is ontgassen verboden door de provincie maar de schepen ontgassen door. De Lek is rijkswater en het rijk handhaaft niet omdat eerst een internationaal verdrag moet geratificeerd – zo zit het ongeveer.

Tanker op de Lek. Beeld Toine Heijmans

Deksproeiers aan, de gang eruit, een enkele keer ziet Jan de bemanning lopen met gasmaskers op. ‘De schippers weten: op de Lek is het vrijheid blijheid’. Hetzelfde verhaal voor de Waal, voor de tankers die uit Duitsland komen. Het zijn buitenlandse schepen, bijna allemaal.

Peter Breedveld zat op zijn terras in de benzeenlucht en belde DCMR, dat hem doorverwees naar ODMH, dat hem terugverwees naar DCMR, dat hem doorverwees naar de rivierpolitie en daar zeiden ze: ‘meneer, wat wilt u nu?’ KLPD, ILT - handhaven ís ook lastig, zegt Peter, de diensten komen bootjes tekort en ‘één druk op de knop in de stuurhut en het ontgassen stopt’. Maar is dat een reden om het niet te doen?

Maandenlang noteerde Jan scheepsnamen en registratienummers, maar hij is ermee gestopt. De antwoorden op zijn meldingen aan de autoriteiten werden steeds korter, tot er geen antwoorden meer kwamen.

Wat meespeelt: ze wonen in Lekkerkerk, destijds decor van het grote milieuschandaal. Het gif, tolueen, xyleen, gedumpt in vaten, werd pas een probleem toen er huizen op kwamen. Dit gif verwaait in de lucht – niemand die het merkt, behalve degenen die er met hun neus bovenop wonen. ‘Het is’, zegt Peter, ‘geen landelijk issue, het speelt alleen op de rivieren’.

Veerman Martin Heuvelman Beeld Toine Heijmans

We nemen de veerpont Vice-Versa naar de overkant en de schipper, Martin Heuvelman, blijkt toevallig een oud-tankerkapitein. Ontgassen gebeurt hier tien keer per dag, zegt hij, ‘het hoort erbij’, maar soms vaart hetzelfde schip rondjes ‘en sta je steeds die benzeenlucht te happen, dat is echt niet goed’.

Hij voer tussen Zwitserland en Europoort; bij het ontgassen gingen de ramen van de stuurhut dicht en de airco aan om de dampen buiten te houden.

De minister koerst op een verbod, maar erg krachtdadig ogen haar antwoorden op Kamervragen niet. ‘Ratificatie’, ‘implementatie’, ‘Akte van Mannheim’ –– ingewikkeld, ingewikkeld. Het is de economie. Een taskforce bekijkt de problematiek, uiteraard samen met de branche. Iedereen wil dat het stopt, weten Jan en Peter inmiddels, maar het stopt niet.

Dit land is in staat iedereen te bekeuren die een kilometer per uur te hard rijdt, die een dag te vroeg met zijn kinderen op vakantie gaat, die een ondermaatse vis vangt, zwemt bij een brug, wandelt buiten de paden, Utrecht binnengaat met een oude diesel – en wie niet tijdig zijn boetes betaalt krijgt daar weer boetes voor.

Maar tankers die chemische wolken uitblazen: ingewikkeld. En ingewikkelde dingen, nou ja, die zijn ingewikkeld, vanwege de welvaart ook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.