columnmargriet oostveen in Uden

Waarom ‘repareren’ een eindexamenvak moet worden

null Beeld
Margriet Oostveen

Alles wat ontstaat, is waard dat het te gronde gaat: Goethe schreef het, maar in zijn tijd waren er geen Senseo-koffiezetapparaten. Die gaan zó gemakkelijk stuk dat het de vraag is waarom ze eigenlijk nog bestaan. In de honderden Repair Cafés die Nederland telt, en waar vrijwilligers uw kapotte apparaten repareren, is de plastic Senseo met stip het meest aangeboden elektrische apparaat. En ze zijn bijna niet te maken.

Vrijwilligers in Repair Café’s zijn vaak monteurs uit een tijd dat vrijwel alles nog te repareren was. Met grote koppigheid bieden zij de wegwerpcultuur het hoofd. Lees de ontroerende 49 pagina’s tellende ‘Reparatie handleiding Senseo’ maar, op papier gezet voor alle Repair Cafés van Nederland dankzij een initiatief van vrijwilliger Bob van Dongen uit Deventer (geef deze man een lintje). De handleiding is een litanie van bevestigingsnokjes, halsstarrige kliksluitingen en driewegkleppen die ‘bij het openen van de achterwand vrijwel zeker afbreken’.

Nederland wil intussen in 2050 volledig en in 2030 al voor de helft circulair zijn: grondstoffen worden dan steeds opnieuw benut, dus je moet wel weer kunnen repareren wat al bestaat of onderdelen hergebruiken in een ander apparaat.

Kees van Kampen (87), vrijwilliger bij het Repair Café van Uden, had vroeger een electronicazaak in het dorp (‘Kees van Kampen Philips Radio en Televisie’). Hij verkocht daar apparaten ‘met een goede prijs en met een abnormaal goede service’. Kees kwam alles wat je bij hem kocht nog jaren trouw repareren, en meestal gratis.

Ruim twintig jaar na zijn pensioen staat Kees nu met zes andere vrijwilligers in een ruim werklokaal in Uden, waar ze het keuzevak repareren gaan geven aan eersteklassers vmbo van het Udens College: een belangrijke stap om van ‘repareren’ een eindexamenvak te maken. Dit onder leiding van Annie van Genugten, onderwijskundige en oprichter van het Udense Repair Café.

‘Hóóóói!’, zegt een kluit jongetjes dat binnenkomt.

‘Hóóóói!’, zeggen Annie, Kees en de andere vrijwilligers.

Van links naar rechts: Collin, Thymen, Davy en Geo. Beeld Margriet Oostveen
Van links naar rechts: Collin, Thymen, Davy en Geo.Beeld Margriet Oostveen

Annie werkt nauw samen met Wiel Wijnen, die in opdracht van het ministerie van Onderwijs ‘kwartiermaker’ is voor het vmbo. Wiel helpt docenten met bijscholing en het bedenken van nieuwe vakken. Dit sinds veel praktijkvakken op het vmbo in 2016 kwamen te vervallen, al spraken ze daar zelf liever van ‘bundeling’ en ‘actualiseren’.

In plaats van de 36 beroepsgerichte vakken die het vmbo bood, zijn er nu nog tien profielen. Een vmbo-leerling doet nu eindexamen in een profiel en vier keuzevakken, en het is de bedoeling dat repareren zo snel mogelijk één van die keuzevakken kan worden. Wijnen: ‘Je volgt daarvoor een speciale procedure.’ Tien scholen doen nu al mee. ‘En als die procedure daar is afgelegd kunnen we eind 2022 misschien al landelijk beginnen.’

Het plan is het vak repareren onder te brengen in het keuzevak ‘milieu, hergebruik en duurzaamheid’. Of ik dat er even bij wil zetten, vraagt Wiel Wijnen, ‘anders vragen leraren wat ze nu weer boven het hoofd hangt’.

Ik zie alleen maar voordelen: de oude vrijwilligers van het Repair Café geven uitstervende kennis door aan een nieuwe generatie. Vervolgens kunnen we meer repareren (en het recht een apparaat te kunnen repareren moeten we vervolgens afdwingen bij fabrikanten). ‘Ook is het hopelijk een enthousiasmerend opstapje naar de reparatievakken aan het mbo’, zegt Wiel Wijnen. Zodat leerlingen daar weer vaker voor techniek kiezen dan een administratieve richting. En wie weet het grote tekort aan monteurs en andere technici kan worden opgelost.

Ik volg een les die servicemonteur Geo van den Brand vandaag vrijwillig geeft aan Collin (13), Thymen (14) en Davy (15). Davy wil liever bij de politie, dus die droomt een beetje weg. Maar Collin en Thymen, zoons van respectievelijk een automonteur en een elektricien, letten met arendsogen op. Zij ontmantelen vervolgens met verbluffende handigheid een waterkoker en twee printers, nadat Geo ze heeft onderwezen in ‘de grote uitdaging van deze tijd: hoe maken we een apparaat open’. Veel te veel fabrikanten maken dat nu doelbewust zo moeilijk mogelijk.

Thymen kreeg op zijn 6de een gereedschapskistje van zijn vader. ‘En daarna mocht ik een oude wasmachine uit elkaar halen en het ijzer dat ik eruit haalde mocht ik verkopen’. Thymen verdiende er 20 euro mee, ‘supervet’.

Circulair denken is geen toekomstfantasie van een elite. Het is juist weer doodgewoon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden