VerslaggeverscolumnToine Heijmans van Zwolle naar Emmen

Waarom politici het graag over asielzoekers hebben

De krant schrijft over toenemende treinterreur: ‘bespugen, bedreigen, uitschelden en fysiek geweld’, en dat allemaal in de eerste zin, ‘het regent sinds deze zomer incidenten’. Asielzoekers, uiteraard. Je pikt ze er zo uit.

Check ik in voor een retourtje Zwolle-Emmen, de blauwe trein, en James zit verderop. Hij is al twee weken bezig uit Italië te komen, mondkapje op, en voert een rolkoffer mee van cognacbruin skai. Daar zit zijn leven in. Hij is al twee jaar bezig uit Sierra Leone te komen, dwars door Libië, daarna de zee, en vraagt of ik weleens in Afrika was. James kent de route naar Ter Apel. Hij maakt zich op voor een langdurig verblijf in het grootste vreemdelingenkamp van het land.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Jeroen Krabbé.Beeld Toine Heijmans

De trein rijdt een uur door het groen, Dalfsen, Ommen, Mariënberg. Gramsbergen, Nieuw Amsterdam. Er zijn geen incidenten. De stewards dragen bodycams en controleren op het perron. Hun vakbond wil ‘reisverboden’ en ‘vliegende teams’, en Joeri Pool wil ‘wapenstokken’. ‘Wie niet luisteren wil moet maar voelen.’ Hij is Statenlid namens de PVV en lang niet de enige die om harde actie vraagt tegen de treinterreur.

James zit bij het raam, de coupé stroomt vol met jeugd, niemand gaat tegenover hem zitten.

Met machinisten, stewards of conducteurs mag ik niet praten van Arriva, de treinmaatschappij: corporate communicatie laat weten dat ze toch niks zeggen mocht ik het proberen. Zij kennen de trein, zeg ik, zij weten hoe het staat met de terreur maar dat weten ze bij corporate communicatie ook.

Het artikel in De Stentor is gebouwd op anonieme verhalen. Cijfers ontbreken. De Telegraaf schreef het over, en op basis van die tekst stelde VVD’er Bente Becker onmiddellijk Kamervragen - ze waarschuwt de mensen graag en vaak voor asielzoekers. Een combine van SP, PVV en FvD deed hetzelfde in de provincie Overijssel. VVD-Kamerlid Daniël Koerhuis kwam naar Ommen en zei: ‘De laatste tijd is het aantal gemelde incidenten explosief gestegen.’ Reisverboden. Gebiedsverboden. Wapenstokken.

Zo sijpelde het nieuws door naar andere media en verloor het gaandeweg z’n aanhalingstekens. Treinterreur volstaat. De SP begon een enquête, net als de vakbond, de resultaten zijn niet beschikbaar.

Anonieme verhalen.Beeld Twitter

James vertelt dat hij de vorige keer het land is uitgezet door vriendelijke politieagenten, terug naar Italië. Een tweede asielverzoek is kansloos, zeg ik, want hier geldt de Dublinverordening, maar James denkt daar anders over: hij heeft nu ‘meer bewijs’. Zeker zes maanden kan hij in de opvang blijven, weet hij, en waarschijnlijk langer want het ministerie van Justitie is na een halve eeuw nog steeds niet in staat asielverzoeken op tijd af te handelen.

In sombere buien denk ik weleens dat het moedwil is. Asielzoekers hebben geen corporate communicatie en stellen geen Kamervragen - die kun je als politicus schadeloos van terreur betichten met de verkiezingen in zicht. Niet zomaar presenteerde Justitie vorige week een ‘toolbox’ tegen ‘overlastgevende en/of criminele asielzoekers’, met als grafisch symbool een mannetje met een rolkoffer en een donderwolk boven z’n hoofd.

Wat is hier aan de hand?

Arriva mailt dat de overlast vooral ‘betalingsincidenten’ betreft, ‘het algemene gevoel van onveiligheid wordt er door deze incidenten niet beter op’. Joeri Pool zegt: ‘Er moet structureel geld bij. Meer mannen en vrouwen op de trein om te handhaven.’ De SP wil ook meer personeel, dat speelt al langer. Statenlid Eva Schaaij: ‘Er wordt veel gesuggereerd en geroepen, dat moeten we helder krijgen’ en ‘asielzoekers hebben blijkbaar geen geld om een kaartje te kopen, dan wordt het best lastig’.

De provincie komt met cijfers en inderdaad, de incidenten namen toe tot zo’n vijftig per maand. Maar dat is allemaal zwartrijden. Spugen, vandalisme, geweld, bedreiging blijft met vijf keer per maand zo’n beetje stabiel. Die ‘explosieve stijging’ is vooral overdrachtelijk.

James.Beeld Toine Heijmans

De trein heet ‘Jeroen Krabbé’. James stapt uit en rolt zijn koffer naar de bushalte; later zie ik hem hannesen bij een automaat. Hij probeert de ov-chipkaart op te laden die hij van iemand kreeg op Utrecht Centraal – zo reizen asielzoekers, niet bekend met het systeem, lees maar terug in de mooie roman ‘Holland’ van Rodaan Al Galidi.

James houdt een biljet van tien euro omhoog maar kan alleen betalen met een bankpas. Die heeft hij niet. Er was een tijd dat reizen naar een aanmeldcentrum gratis was, maar dat privilege is ze ontnomen, ze zullen betalen, net als ieder normaal mens, hoe dat moet zonder bankpas is onbekend.

Ik betaal James’ kaartje.

Twintig jaar nu schrijf ik over asielzoekers en niets verandert, behalve de acceptatie van de xenofobie die ze ten deel valt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden