ColumnHarriet Duurvoort

Waarom ouders zo murw zijn dat ze een orthopedagoog hun wc-deur laten slopen

Een autistisch jongetje van 8 heeft zich doodsbenauwd opgesloten op het toilet. Hij wil niet naar school. Hij durft gewoon niet. ‘Ik kan het niet’, schreeuwt hij. Maar de vrouw die de school heeft ingeschakeld om het kind thuis op te halen, neemt daar geen genoegen mee. Ze schroeft de scharnieren van de wc-deur los, tilt de deur eruit en sleurt het volkomen panische kind in zijn pyjama haar auto in. Naar school, waar hij zo bang voor is. Zijn kleren mag hij ‘terugverdienen’. In de klas blijft hij schreeuwen. ‘Ik kan het niet!’ Dat gaat maar liefst drie dagen door.

Dit is geen scène uit een thriller over hoe dwarse kinderen in de jaren vijftig in het gareel werden gebracht en ook niet uit een dystopische Netflix-serie over hoe kinderen afgericht worden nadat een macaber totalitair regime de macht heeft gegrepen.

Dit komt uit een vakpodcast van de Nederlandse Vereniging voor Orthopedagogen, waarin orthopedagoog Marieke Beentjes gloedvol vertelt over haar aanpak van thuiszitters. Dit jongetje ‘ging helemaal naar binnen’, en ‘weigerde de regie uit handen te geven’. Aan zijn diagnose, autisme, heeft ze geen boodschap, ze vindt deze diagnose ‘niet helpend’. Het sneed door mijn ziel. Ik heb ook zo’n jochie thuiszitten dat doodsbang is voor school.

De presentator die Beentjes kritiekloos interviewt en grinnikend opmerkt dat hij deze kinderen ‘soms graag achter het behang wil plakken’ is Bart van Kessel, directeur van de gezaghebbende Stichting Gedragswerk, die vorig jaar in opdracht van de ministers Slob (Onderwijs) en De Jonge (Volksgezondheid) samen met oud-Kinderombudsman Marc Dullaert het rapport De kracht om door te zetten presenteerde over thuiszitters.

Veel luisteraars waren diep geschokt en spraken op sociale media hun afschuw uit. Ouders van thuiszitters, maar ook professionals en ouderverenigingen als Balans Digitaal en Ouders & Onderwijs. Kindermishandeling, oordeelde de Nederlandse Vereniging voor Autisme terecht.

Dat ouders zo murw en wanhopig zijn dat ze een orthopedagoog hun wc-deur laten slopen, komt omdat ze onder ernstige druk staan van de leerplicht. Verzetten zij zich, dan zijn zij het die een Veilig Thuis-melding aan hun broek kunnen krijgen, niet deze ‘hulpverleners’. Ik schreef al eerder over ouders van thuiszitters met schoolangst, autisme, hoogbegaafdheid of een ernstige ziekte, die vanwege een leerplichtconflict met soms jarenlange intimidatie van Veilig Thuis te maken kregen. Want als je niet meewerkt, ontduik je de leerplicht, is er sprake van pedagogische verwaarlozing en dat staat gelijk aan kindermishandeling. Er zijn meerdere casussen waarin kinderen om die reden uit huis zijn geplaatst.

De Nederlandse doctrine is dat ‘schoolweigeraars’, kinderen met extreme schoolangst, zo snel mogelijk terug naar school moeten. Dit omdat een afgeronde schoolopleiding voorwaarde is voor succes in het volwassen leven, zo is de gedachte. Dat je ook een diploma kunt halen via bijvoorbeeld afstandsonderwijs, wordt gemakshalve over het hoofd gezien. In het buitenland is het volstrekt normaal om te kiezen voor een onderwijsvorm die bij je past. School, afstandsonderwijs, homeschooling, unschooling? Het kan allemaal, er is toezicht, begeleiding en er zijn gestroomlijnde programma’s. Ik heb Canadese achterneefjes die na hun homeschooling met beurzen naar prestigieuze Amerikaanse universiteiten zijn gegaan.

Leerrecht is geen schoolplicht. Als een kind ernstige schoolangst heeft door bijvoorbeeld autisme, dan is school geen optimale omgeving om tot leren te komen en moet er altijd gekeken worden naar alternatieven. Kan er (gedeeltelijk) afstandsonderwijs worden georganiseerd? In de coronacrisis zagen wij hoe wendbaar en creatief scholen waren om online onderwijs aan te bieden, maar voor thuiszitters was de deur al jaren dicht. Het is voor sommige kinderen de enige optie om zich evenwichtig te kunnen ontwikkelen. Volgens Balans Digitaal, de belangenvereniging voor kinderen met ontwikkelingsproblemen, was corona dankzij het afstandsonderwijs voor sommige kinderen een zegen. Minder prikkels uit de klas, minder gepest worden. Ze sliepen beter en waren vrolijker.

Binnen de NVO wordt gelukkig niet eenduidig gedacht. Orthopedagoog Lijnie Reijers, die al jaren met thuiszitters werkt, onderschrijft dat afstandsonderwijs in bepaalde gevallen het best passende onderwijs is en pleit zelfs voor een ‘onderwijs-pgb’. Het is goed dat door deze podcast het denken over passend onderwijs eindelijk opengebroken wordt. Want dit gaat om kinderrechten.

Harriet Duurvoort is publicist

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden