Opinie

'Waarom moslimleiders IS niet totaal veroordelen'

Moslimleiders veroordelen de middelen van Islamitische Staat, maar over het doel zwijgen ze, schrijft arabist Simon Admiraal.

Al-Azhar Sjeik Ahmed el-Tayeb (rechts)en de Egyptische premier brahim Mahlab. Beeld epa

Wanneer het gaat over de grootste brandhaard van dit moment beleven we Orwelliaanse tijden: de pas gevormde Islamitische Staat (IS of ISIS) heeft niets met de islam te maken en de aanhangers en strijders van deze beweging zijn geen moslims. Laten we stilstaan bij deze uitspraken.

President Obama sprak de wereld toe en zei: 'Laat ons twee zaken verduidelijken: ISIS is niet islamitisch. Geen enkele religie vergeeft het doden van onschuldigen, en de overgrote meerderheid van de slachtoffers van ISIS zijn moslims. ISIS is een terroristische organisatie, punt uit.' En premier Cameron sprak enkele dagen later: 'Ze zeggen dit te doen uit naam van de islam. Dat is nonsens. Islam is een religie van vrede. Het zijn geen moslims, het zijn monsters.' Dit zijn machtige politici en dergelijke uitspraken moeten de geur van ex cathedra geven, dus onfeilbaarheid uitstralen. Denken ze dat het probleem verdwijnt als je er een andere naam op plakt? Zijn ze bang voor boze reacties? Het is bekend dat prominente moslims brieven hebben geschreven. En voor een coalitie moet je moslimlanden meekrijgen.

Diepe kloof
Al heel lang bestaat een diepe kloof tussen mensen die in de essentie van de islam vrede zien en degenen die oorlog en agressie zien. Tot de eerste groep behoren uiteraard veel moslims die zich niet kunnen voorstellen dat hun religie slechte kanten heeft. En in de tweede groep zitten veel ex-moslims. De vergelijking dringt zich op met de tijd waarin het communisme een belangrijke machtsfactor vormde. Buiten de communistische staten woonden veel communisten in het Westen. Zij werden zo genoemd en noemden zichzelf zo. En in momenten van communistische agressie deinsden ook sommige zwaargewichten niet terug voor het tonen van begrip en solidariteit. Het hoorde immers bij de barensweeën van de nieuwe samenleving, voor een 'betere mensheid'? Anderen keerden zich af van de partijprogramma's of probeerden te komen tot hervormingen.

Voor kenners van de vroegste islamitische geschiedenis zijn de daden en doelen van deze moderne bewegingen geen verrassing. Ze baseren zich op voorbeelden van Mohammed en zijn strijdmakkers van het eerste uur, zoals vastgelegd in de Arabische teksten van lang geleden. Die worden nog steeds onverkort gepubliceerd en zijn ook in vertaling beschikbaar. Ze bevatten geen voorwoord met een waarschuwing dat sommige handelingen beter niet nagevolgd kunnen worden. Het wemelt erin van strijd en onthoofdingen. De geur van heiligheid maakt het moeilijk afstand te nemen en te relativeren. Natuurlijk is er dat juridische bouwwerk (de sharia) waarin naderhand allerlei regels zijn opgesteld onder welke omstandigheid welke handeling wel of niet mag of juist moet worden uitgevoerd.

President Obama. Beeld reuters

Over het doel wordt gezwegen
De fundamentalisten van Islamitische Staat beschouwen zichzelf als rasmohammedanen en zullen zich op ideologisch terrein niet gauw laten overtuigen. Bovendien streven ze een doel na als zoveel andere moslims: het creëren van een samenleving waarin 'de wetten van Allah' volledig worden nagevolgd. Om die reden is het waarschijnlijk zo moeilijk voor moslimleiders om een totale veroordeling uit te spreken. De middelen worden veroordeeld maar over het doel wordt gezwegen.

In brieven aan westerse regeringsleiders wordt opgeroepen te spreken van 'de Niet-Islamitische Staat'. De hoogste leider van de soennieten, de Egyptische sjeik Al-Azhar maakte het nog bonter door op 8 september op de Egyptische televisie te verkondigen dat 'al dit soort organisaties nieuwe producten zijn van het imperialisme dat in dienst staat van het Wereldzionisme'. Over Orwelliaanse verdraaiingen gesproken! In dezelfde nieuwsconferentie zei de sjeik dat Europa en het Westen slechts uit eigen motieven ingaan op de Egyptisch-Saoedische waarschuwingen voor IS, en niet vanuit humane principes en universele waarden. Het zal je maar gezegd worden aan de vooravond van een nieuwe coalitie tegen deze vorm van religieus fundamentalisme.

Moslims proberen zelf een antwoord te geven op de ontwikkelingen en ontsporingen in hun milieu, daar hebben wij weinig invloed op. Het zou goed zijn als zij eens fundamentele hervormingen doorvoeren en oude verhalen definitief afwijzen. Dat kan nog lang duren. Maar seculiere regeringsleiders moeten geen Orwelliaanse newspeak hanteren. Ze hoeven zich niet uit te spreken over wat de islam wel of niet is. Het zijn geen theologen. Als IS zichzelf een islamitische beweging noemt, dan moet zij zo benoemd worden. En moslims die zich van terrorisme bedienen zijn terroristische moslims. Punt uit.

Simon Admiraal is arabist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden