Opinie Bosnië en Herzegovina

Waarom Milorad Dodik Poetins pion in Bosnië is

Als Kosovo onafhankelijk mag worden, wil Dodik dat ook voor de Republika Srpska. 

De leider van de Bosnische Serven, Milorad Dodik. Beeld AP

De belangrijkste gast bij het vieren van de 23ste verjaardag van Republika Srpska - een van de twee entiteiten van Bosnië-Herzegovina - op 9 januari in Banja Luka was de premier van Servië, Ana Brnabic. Niet minder prominent aanwezig was de Russische ambassadeur in Bosnië, Pjotr Ivancov. Hun aanwezigheid bij de parade in de hoofdstad van Republika Srpska was niet alleen procedureel, ze had een grote symbolische waarde voor hun gastheer. De boodschap die uit Banja Luka moest doorklinken tot in Brussel en Washington was: in Republika Srpska en Servië woont een volk dat het recht heeft om een gezamenlijke staat te vormen.

Nationalistische trots was niet het enige wat te lezen was in de ogen van de leider van de Bosnische Serven, Milorad Dodik. Hij voelde zich ongetwijfeld heel machtig terwijl hij keek naar de speciale politie-eenheden die marcherend voor zijn ogen het Servische volkslied zongen. Of hij in hen zijn eigen leger herkende waarmee hij Republika Srpska van Bosnië-Herzegovina wil afsplitsen, weten we niet. Wel dat hij de Servische entiteit graag onafhankelijk van Bosnië wil zien.

De drie grootste etnische groepen van Bosnië-Herzegovina (Bosniakken, Serven en Kroaten) hebben na de burgeroorlog in december 1995 een vredesakkoord gesloten. Bijlage vier van dit akkoord, dat ook geldt als de grondwet van Bosnië en Herzegovina, zegt dat Bosnië uit twee entiteiten bestaat: Federatie Bosnië-Herzegovina (waar etnische Kroaten en Bosniakken in 10 min of meer etnisch verdeelde kantons wonen) en Republika Srpska, waar etnische Serven met bijna 85 procent in de meerderheid zijn.

Terwijl de Bosniakken een gecentraliseerde staat zonder entiteiten en etnische regeringen wensen om hun positie als de grootste etnische groep binnen Bosnië veilig te stellen, eisen Kroatische nationalisten in Bosnië hun eigen entiteit (naar voorbeeld van Republika Srpska). Veel etnische Kroaten in Bosnië hebben al een Kroatisch paspoort, waarmee ze vrije toegang hebben tot de EU. Een eigen entiteit in Bosnië zou de potentiële vereniging met Kroatië in de toekomst alleen maar makkelijker maken.

Maar de grootste separatistische affiniteiten in Bosnië hebben de Serven. Hun leider, Milorad Dodik, die wrang genoeg lid is van het Bosnische drieledige Presidium, verbergt zijn separatistische ideeën niet. Servië is ons land en Bosnië-Herzegovina is alleen een tussenstop naar onze hereniging met Servië, zegt Dodik. Of: Republika Srpska functioneert al zelfstandig en kan dat ook zonder Bosnië blijven doen. En: we zijn gewoon Serven, geen Bosnische Serven.

Als veelbelovende sociaal-democraat kwam Dodik twintig jaar geleden aan de macht, mede dankzij steun van de toenmalige Amerikaanse staatssecretaris Albright van Buitenlandse Zaken. Inmiddels is Dodik drastisch van koers veranderd en een uitgesproken nationalist geworden. Die koersverandering heeft hem geholpen de machtigste en een van de rijkste mensen op de Balkan te worden. Terwijl hij vanwege corruptie op een ‘zwarte lijst’ van het Amerikaanse ministerie van Financiën belandde, vond hij in de Russische president Poetin een nieuwe grote vriend.

Via het Russische Njeftegazinkor controleren de Russen olieproductie en -handel in Bosnië. Volgens online platform capital.ba maken de Russen bewust verliezen om het geld uit Bosnië weg te halen. Volgens de analytici van capital.ba sluiten justitie en belastingdienst van de corrupte Republika Srpska hun ogen voor deze maffiose praktijken omdat Russen beschermd worden door Dodik.

In oktober vorig jaar, aan de vooravond van de landelijke verkiezingen in Bosnië, ontving Poetin Dodik in Sotsji om hem de overwinning toe te wensen (die Dodik inderdaad behaalde). Poetin spelde ook de badge van Republika Srpska op zijn revers, waarmee hij Dodiks separatistische houding in Bosnië en Herzegovina steunde. Inmiddels wordt in Banja Luka een Servisch-Russische orthodoxe kerk gebouwd om de vriendschap tussen de volken van Rusland en Republika Srpska te bevestigen.

Volgens sommige analytici is Dodik de belangrijkste man van Poetin geworden in zijn strijd tegen de Navo in de regio. Op de Balkan zijn alleen Servië, Bosnië, Kosovo en Macedonië geen Navo-lid. Maar na het verbeteren van de relatie met Griekenland komt Macedonië in aanmerking voor het Navo-lidmaatschap. Bosnië kreeg in december vorig jaar het actieplan voor lidmaatschap van de Navo. En Kosovo, dat onlangs tegen de wil van de EU en Servië een eigen leger uitriep en waar al een grote Navo-basis gestationeerd is, wil maar al te graag toetreden. Servië werkt weliswaar samen met de Navo, maar houdt lidmaatschap stellig af.

Rusland doet alles om dit potentiële Navoblok op de Westelijke Balkan te ondermijnen. Dodik lijkt Poetins belangrijkste pion te zijn. Als lid van het Presidium van Bosnië dwarsboomt hij de toetreding van Bosnië tot de Navo. Tegelijk staat Servië onder grote druk van de EU en de VS om Kosovo te erkennen. Om meer ruimte voor onderhandelingen daarover te krijgen flirt de Servische president Vucic met Poetin en diens knecht Dodik. Dodik zegt dat als Kosovo onafhankelijk mag worden, hij dat ook wil voor Republika Srpska. En als Kosovo een eigen leger mag uitroepen, waarom Republika Srpska dan niet?

Poetin komt vandaag naar Belgrado. Het zou ongebruikelijk zijn als hij, naast de president van Servië, in Belgrado ook een van de drie presidenten van Bosnië tegenkomt - Dodik. Maar, wanneer het over Milorad Dodik gaat, is niets te gek. 

Goran Trkulja

Goran Trkulja, geboren in Banja Luka, is journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden