ColumnToine Heijmans in Alkmaar

Waarom mensen deze winter in tenten leven, terwijl er gewoon gebouwen beschikbaar zijn voor noodopvang

null Beeld
Toine Heijmans

Dit gebouw kan zeshonderd mensen bergen, deze week nog als het moet, toch gaat het niet gebeuren. Er is nergens plek voor vreemdelingen, klaagt de Rijksoverheid, die ze deze winter onderbrengt in tenten – maar die plekken zijn er wel, bijvoorbeeld hier: een voormalig belastingkantoor, geheel verbouwd voor het huisvesten van vreemdelingen en gewoon in bezit van de Rijksoverheid.

Waarom neemt niemand de moeite?

Het gebouw ligt over de rand van de stad op een bedrijventerrein dat grenst aan de rugbyclub. Deloitte, Rabobank, een woonwijk veilig aan de andere kant van de ringweg. Afgezien van een paar antikrakers is het leeg, en sinds deze maand te koop bij het Rijksvastgoedbedrijf: twaalfduizend vierkante meter, afdoende parkeerplaatsen, riante fietsenstalling, gemengde bestemming en gemengde architectuur, zes jaar geleden nog in bewoonbare staat gebracht voor Syrische vluchtelingen.

Beschikbaar, maar politiek niet haalbaar. Beeld Toine Heijmans
Beschikbaar, maar politiek niet haalbaar.Beeld Toine Heijmans

Dat ging niet vanzelf. Schijnbaar half het land keerde zich tegen de noodopvang, met als dieptepunt de veldslag om het gemeentehuis van Geldermalsen. Burgergeweld was heel gewoon: tijdens een informatieavond over dit gebouw zag ik destijds politiewagens langs het stadhuis scheren, in elke hoek een beveiliger, de angst voor de mondige mens zat er goed in. En overal was pers maar die had niets te melden want de verwachte volksopstand bleef uit.

Burgemeester en wethouders namen hun verantwoordelijkheid en huisvestten hier honderden vluchtelingen, drie jaar lang en tot ieders tevredenheid. Maar nu blijft het stil. De stad heeft al een zeer tijdelijk ‘wooncentrum’ voor statushouders en spoedzoekers, en dat vinden ze genoeg.

De eenvoudige vraag is nu of de eigenaar van dit gebouw, de Rijksoverheid, het als noodlocatie aan kan wijzen. Voor de Afghaanse evacués bijvoorbeeld die nu in een miserabel tentenkamp leven. Maar iedereen die er wat over te zeggen heeft, ontwijkt het antwoord.

Woordvoerder van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA): ‘Wij kunnen geen aanwijzing geven, daarvoor moet je denk ik toch zijn bij het ministerie van Justitie.’

Woordvoerder van het ministerie van Justitie: ‘BZK gaat over het Rijksvastgoedbedrijf. Besluiten hierover liggen dus ook bij het ministerie van BZK.’

Woordvoerder van het ministerie van BZK (Binnenlandse Zaken): ‘Ik heb je vraag neergelegd bij het Rijksvastgoedbedrijf.’

Woordvoerder van het Rijksvastgoedbedrijf: ‘Het COA overlegt met gemeenten over lokale opvangmogelijkheden. Voor meer informatie verwijs ik je naar het COA en de gemeente.’

Woordvoerder van de gemeente: ‘Ondank het gezamenlijke onderschreven belang (…) bleek uit de gezamenlijke verkenning (…) huidige technische staat (…) niet haalbaar.’

Het is ‘droefenis’, vat Bastiaan de Leeuw de situatie samen: het Rijk steekt z’n kop in het zand, de gemeente mag het oplossen. Hij is fractievoorzitter van GroenLinks en zag van dichtbij hoe de kwestie ook daar handig van tafel werd geveegd.

Er kwam een informeel verzoek van het COA om dit gebouw weer te mogen gebruiken, maar daar is nauwelijks over gesproken. In de gemeenteraad zetten PvdA en GroenLinks het op de agenda met een interpellatiedebat, en dat maakte de andere coalitiepartijen zo boos dat ze de vergadering begonnen met een motie van wantrouwen. Twee wethouders weg, onderwerp weg, lastige kwestie politiek onklaar gemaakt door VVD, CDA en D66. Gemeenteraadsleden zijn bevlogen en betrokken mensen, zegt Bastiaan, maar met de verkiezingen in zicht is dit een te mijden onderwerp. Niemand wil de grote lokale oppositiepartij OPA in de kaart spelen, hun standpunten over vreemdelingen zijn bekend: ‘tolerantie betekent niet dat je waarden moet inleveren’, en Zwarte Piet moet kunnen.

Zomaar over noodopvang beginnen in de gemeenteraad ‘werd als verraad ervaren’, zegt Bastiaan, ‘en vanuit de Rijksoverheid is er dus geen regie. Niemand wil zich eraan branden, en dit soort processen zijn zó gemakkelijk te frustreren.’ Daarom wonen Afghaanse evacués niet in dit gebouw maar in tenten: efficiënt, goedkoop en snel weer op te doeken. Daarom is er nergens meer permanente opvang in dit land.

Zo staan we voor het voormalige kantoor, groot en uitnodigend en leeg. Het was een levendig gebouw vol mensen en verhalen, vertelt Bastiaan. Nu is het een doodse kolos wachtend op verkoop, hooguit getuigend van de angstige Hollandse omgang met vreemdelingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden