Opinie

Waarom leiders geen vrouwenquotum willen

Zonder aandacht voor intraseksuele concurrentie kan vrouwelijk leiderschap niet worden bevorderd.

Beeld thinkstock

Dat vrouwen niet graag met vrouwen werken, of dat teams die alleen maar bestaan uit vrouwen 'recipes for disaster' zijn, zijn vaak gehoorde generalisaties. Dat hier meer achter ligt dan een houding die vrouwen opnieuw wegzet, is iets waar niet bij wordt stilgestaan.

Deze chemie heet intraseksuele competitie. Een evolutionaire dynamiek tussen mensen van hetzelfde geslacht die binnen de biologie vooral bekend is vanwege vrouwen die 'vechten' voor hun man, om het nageslacht veilig te stellen. Exact deze dynamiek is ook te zien op de werkvloer, een locatie die tegenwoordig vaak gelijkgesteld wordt aan een jungle.

In de afgelopen maanden zijn er veelvuldig nieuws- en opinie-uitingen geschreven en gepubliceerd omtrent vrouwelijk leiderschap en diversiteit in het bedrijfsleven. Door mannen, organisaties en ook vrouwen zelf: de meningen zijn zo gevarieerd als de personen die ze verkondigen.

Niet eerlijk

Wat veelvuldig genegeerd wordt, is hoe vrouwen daadwerkelijk samenwerken met vrouwen. Je kunt als organisatie geen volwaardige diversiteit - en in dit geval vrouwelijke vertegenwoordiging - manifesteren als je de dynamiek tussen vrouwen zelf niet begrijpt.

In mijn onderzoek, waarbij ik sprak met vrouwelijke leiders in verschillende posities in Nederlandse bedrijven, kwam onder andere naar voren dat deze vrouwen tegen een quotum zijn.

De reden?

Een quotum is niet eerlijk, vinden vrouwelijke leiders. Het zou leiden tot een devaluatie van hun eigen positie. Immers: als het hun wel is gelukt de top te bereiken, dan moeten die andere vrouwen ook maar hun best doen. Deze houding illustreert dat als er wel een quotum zou worden ingevoerd, dit zelfs de frictie tussen vrouwen onderling zou kunnen vergroten.

Dat is precies de crux op het speelveld van vrouwelijk leiderschap en het stimuleren daarvan. Vrouwen stellen vrouwen te willen helpen, maar ervaren bewust of onbewust altijd een notie van concurrentie.

Roos Brekelmans

Cruciaal

Dit bewustzijn is cruciaal: geen enkel initiatief dat alleen kijkt naar de symptomen kan echt succesvol worden zolang vrouwen elkaar achter de schermen saboteren. Of ze dat nu doen omdat het niet eerlijk voelt, omdat ze de hete adem van een vrouwelijke concurrente voelen, of als onbewuste daad. Een groot gedeelte van deze competitiedrang is onbewust, maar dat wil niet zeggen dat deze minder krachtig is.

Deze bewuste of onbewuste notie van intraseksuele competitie tussen vrouwen wordt grotendeels veroorzaakt door het feit dat de hedendaagse maatschappij en de daarbijhorende organisatiebolwerken nog steeds inherent masculien zijn. Er is veelal maar plek voor één vrouwelijke leider - en zo'n aanname internaliseren vrouwen, wat er vervolgens toe leidt dat ze een concurrente voor dat leiderschap gaan blokkeren.

Koffiejuffrouw

Ook andere aannames als deze spelen een rol in organisaties en komen voort uit het op mannelijk leiderschap gestoelde en georiënteerde bedrijfsleven. Vrouwen gaan zich hierdoor aan een subtype van een dergelijk beeld conformeren, of zich er juist extreem tegen verzetten. Daar komt ook een wijdverbreid beeld als dat van de queen bee - de gevaarlijke, overmatig dominante en bitchy vrouw als leider - vandaan.

Concreet moeten organisaties bewust aan de slag met de rol die stereotypering in hun eigen gelederen speelt. Want dat doet dit fenomeen. Vrouwen in leiderschapsposities vallen tussen wal en schip: ze kunnen geen vrouw of moeder zijn, maar worden ook niet als een volwaardig leider gezien.

Om vrouwen werkelijk te stimuleren, dienen we iets te doen aan de nog steeds problematische gender-stereotypen: de 'director' waarvan werd gedacht dat ze koffiejuffrouw was tijdens haar eerste meeting bij een nieuw bedrijf; de vicepresident die altijd in broekpak komt, omdat ze anders vreest dat mannen haar afrekenen om haar uiterlijk.

Beeld thinkstock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden