De ombudsman Jean-Pierre Geelen

Waarom kreeg de aanslag in Christchurch meer aandacht in de Volkskrant dan die in Sri Lanka?

De ene aanslag in zeven pagina’s, de andere in drie: waarin zit het verschil en wat zegt dat over de krant?

Er was de lezer iets opgevallen in de krant van afgelopen dinsdag: de bloedige aanslag in het Nieuw-Zeelandse Christchurch in maart leidde tot vele pagina’s in de krant, maar na de nog veel bloediger aanslagen in Sri Lanka ging het afgelopen dinsdag op de pagina’s 2 en 3 al ‘gewoon’ weer over alledaagse binnenlandse kwesties. ‘Waarom?’, wilde de lezer weten.

Goede vraag.

Allereerst de feiten: ‘Christchurch’, dat op vrijdagmorgen 15 maart 50 doden tot gevolg had, verdrong de volgende dag al het andere nieuws en leidde tot maar liefst zeven pagina’s berichtgeving. Op de 2 en 3 een analyse, op 4 en 5 ooggetuigenverslagen, een gedetailleerd verloop van de dag en een profiel van de dader, op pagina’s 6 en 7 volgden nog verhalen vanuit westerse invalshoek (inclusief een reportage vanuit Nederlandse moskeeën). Pagina 8 bood ten slotte een beschouwing over internetplatforms waarop de dader zijn daad kon aankondigen en kon tonen.

Het contrast met ‘Sri Lanka’ (359 doden) in de krant van afgelopen dinsdag was inderdaad nogal fors. De ‘Zwarte Pasen op Sri Lanka’ stond aangekondigd op de voorpagina, maar op pagina’s 2 en 3 van ‘Ten eerste’ ging het alweer over FC Twente en Klaas Dijkhoff die iets in een andere krant had gezegd en de verbouwing van het Binnenhof. Sri Lanka was voor de drie pagina’s daarna.

Maar berustte dit verschil op toeval, was het nieuws van zondag te lang geleden voor de dinsdagkrant, waren er misschien praktische, productionele problemen in de verslaggeving, of drukte de krant hiermee een hiërarchie in het nieuws uit?

Nieuws is niet de uitkomst van een wiskundige formule waarin de ernst en aard van een gebeurtenis in verhouding staan tot een aantal kolommen, centimeters of toetsaanslagen. Omstandigheden verschillen, evenals het aanbod van overig nieuws. Nu was er afgelopen paasweekeinde weinig ander nieuws van betekenis, dus dat kan het verschil in aandacht in elk geval niet verklaren.

Terzijde: wie nieuws berekent in centimeters aandacht, heeft het over papier. Online heeft de krant het hele weekend en alle dagen erna veel meer aandacht aan Sri Lanka besteed dan op papier was terug te zien, maar ook daarmee rijst de vraag welke journalistieke gedachte daar dan achter schuilging.

De chef Buitenland ziet overeenkomsten tussen beide aanslagen, maar vooral verschillen. Wat het eerste betreft: beide vonden in de ochtend (Nederlandse tijd) plaats, er was nog tijd voor verhalen en om er met spoed een verslaggever ter plekke heen te sturen.

Toch was het verschil in aandacht volgens de chef een weloverwogen journalistieke keuze, waarvoor immers tijdens het paasweekeinde ruim voldoende tijd was. Hij erkent onmiddellijk dat de afweging voor buitenstaanders wellicht wat cru klinkt, maar: ‘Bij Christchurch zagen we voor het eerst het gewelddadige gezicht van de ‘alt right’-beweging. Een rechtse, witte kring die lijkt te radicaliseren en vanuit de ‘blogosfeer’ overgaat tot actie. Het fenomeen van de witte eenling die een moskee binnendrong om moslims dood te schieten had zich evenmin eerder gemanifesteerd.’ Christchurch was daarmee iets nieuws dat zich mogelijk nog eens zal voordoen – reden om het vanuit alle hoeken te beschrijven. Vanaf pagina 2 en 3 al, wat slechts in uitzonderlijke gevallen gebeurt, zoals onlangs bij de aanslag in Utrecht.

Sri Lanka was niet minder afschrikwekkend, maar vertoonde wel een bekender patroon: moslimterroristen die zich opblazen te midden van ongelovigen, christenen, sjiieten of westerlingen. Nieuws is wat nieuw en onbekend is, dat was dit helaas minder.

Veel bleef bij de gebeurtenissen in Sri Lanka ook lang onduidelijk. Waar in het geval van Christchurch de identiteit van de dader en diens achtergrond binnen enkele uren bekend was, bleef het tot dagen na de aanslagen in Sri Lanka de vraag wie de daders precies waren (en of zij bijvoorbeeld Syriëgangers waren). In speculaties wilde de krant zich niet begeven, daarvoor is eerder leergeld betaald: na politie-invallen in 2015 in het Belgische Verviers speculeerde de krant achteraf gezien te snel over de identiteit van de gezochte jihadi’s.

Ja, er speelde ook een productioneel kantje mee in de behandeling van Sri Lanka. Geen alledaagse ­zaken als beschikbaarheid van redacteuren of paas­vakanties, maar de balans: de dinsdagkrant zou niet al te dik worden en al snel ontstond de wens die krant ook met andere onderwerpen te vullen. Ook dat hoort bij het afwegingsproces van een krant.

Hoe begrijpelijk de gedachte ook, het belang of de ernst van het nieuws zit hem niet uitsluitend in de hoeveelheid kolommen die de krant het waard acht.

Post van een lezer

Weer een dubbele pagina over het OM, met naam en toenaam van de betrokkenen. Ik kan de maatschappelijke relevantie die zou rechtvaardigen om mensen (met name de vrouwelijke kant) bij herhaling zo kapot te schrijven echt niet ontdekken.

Michel van Baal (Via Twitter)

De lang geheime liefdesrelatie tussen twee hoofdofficieren van justitie zette de verhoudingen binnen de top van het OM op scherp. Nadat de namen van betrokkenen al in andere media waren verschenen, belandden die vorig jaar in deze krant door een ANP-­bericht. Een van de twee verslaggevers van het artikel van deze week zegt dat de betrokken man zich ‘zelf’ (via zijn advocaat) heeft gemengd in de kwestie. ‘Ze hebben bovendien publieke functies.’ Dat laatste is waar, maar ook zonder namen had het onderwerp niet aan maatschappelijk belang ingeboet.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden