Waarom is er nog altijd geen (apart) slavernijmuseum?

Morgen is het Keti Koti: de jaarlijkse slavernijherdenking. Er is steeds wel wat onenigheid, maar de grootste onvrede is het gebrek aan aandacht in de rest van het jaar. Waarom is er nog altijd geen apart museum?

Bezoekers van de slavernijherdenking leggen bloemen bij het monument, 2016. Beeld anp

Antoin Deul (directeur van nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis, NiNsee): 'Een nieuw kabinet moet zich hard maken voor de oprichting van een nationaal museum over het slavernijverleden en de zwarte diaspora. Ik pleit voor een iconisch gebouw, een parel, zoals het Eye in Amsterdam.'

De animo voor een nieuw museum is gering bij politieke partijen, vooral vanwege de kosten. Deul: 'Als er 30 miljoen voor een filmmuseum op tafel kan komen, moet dat toch ook kunnen? Het is om het Nederlandse verhaal compleet te maken; het is toch 400 jaar geschiedenis. We hebben een plek nodig waar wij, álle Nederlanders, onze identiteit kunnen terugvinden.'

De roep om meer aandacht klinkt de afgelopen jaren luid onder zwarte jongeren, maar zo'n museum is ook belangrijk voor witte Nederlanders, vindt Deul. 'Als je het woord slavernij laat vallen, komt er een allergische reactie, waarom is dat? Ik kan niet anders dan concluderen dat het bewust relatief weinig aandacht krijgt. In schoolboeken staat dan nog wel wat over de slavernij in de VS, maar over Nederland maar mondjesmaat.

'De koloniale geschiedenis is niet eerlijk opgeschreven. Hoe gingen de parlementaire debatten rond de afschaffing van de slavernij in de 19de eeuw? Hoe leefde dat in de Nederlandse samenleving? En dat willen we doortrekken naar nu, het racismedebat. We moeten inclusiviteit aanbrengen: wat hebben we daar uitgespookt en hoe zit het met onze witheid, hoe komt het dat we nog steeds zo racistisch zijn? We moeten voorbij de emoties en de pijn. We kunnen best dat tolerante Nederland, dat we denken dat we zijn, naar boven brengen, maar eerst moeten de lijken uit de kast, het slavernijverleden is daar een van.'

Musea dekoloniseren, hoe doe je dat?

Hoe vertel je het verhaal van de slavernij en het kolonialisme met een hoofdrol voor de slachtoffers? Nederlandse musea worstelen volop met die vraag. Ze worden op hun huid gezeten door jongeren met een Surinaamse, Antilliaanse of Afrikaanse achtergrond. Die zijn opgepept door de acties tegen Zwarte Piet.

Dekoloniseren

Wayne Modest (directeur van het Research Center for Material Culture van de drie volkenkundige musea) werkt met zijn team de afgelopen jaren aan wat hij het 'dekoloniseren' van de bestaande musea noemt. Het Tropenmuseum in Amsterdam zal een speciale opstelling over het slavernijverleden krijgen, maar dat neemt niet weg dat hij sterk voor een apart museum is. 'Eén centrale plek in Nederland zou het beste zijn.'

Als lichtend voorbeeld geeft hij het nieuwe Smithsonian Museum voor African and African-American History and Culture in Washington. Eerder dit jaar had hij daarom directeur Lonnie Bunch uitgenodigd als sterspreker op een conferentie in het Tropenmuseum. Het 'blacksonian', zoals het museum in de volksmond heet, is een groot succes (president Trump is al eens geweest). Er komen twee keer zo veel bezoekers als hij had verwacht, zei Bunch, en ze besteden er twee keer zo veel tijd. En ja, er komen ook veel witte Amerikanen.

Onder jongeren merkt Modest een nieuwe activistische houding en hij schakelt hen in voor de 'dekolonisatie'. Ze willen in het onderwijs en in de musea het hele verhaal horen, ook hoe het komt dat zij in Nederland wonen. 'Hun geschiedenis hoort bij die van Nederland, maar daarvoor ontbreekt het historisch besef onder andere Nederlanders. Ik begrijp wel dat het moeilijk is afscheid te nemen van een geschiedenisverhaal dat alleen de 'grootse daden' belicht en te aanvaarden dat ook Nederland een moeilijk en problematisch verleden heeft, dat ook hier racisme voorkomt. Maar als we dat niet onder ogen willen zien, voelen de mensen met een koloniale achtergrond zich miskend.'

Speciale plek

Annemarie de Wildt (conservator bij het Amsterdam Museum) wijst op het belang om naar een speciale plek te kunnen gaan. 'Zoals vroeger mijn zoon met school ging naar de bescheiden opstelling van het NiNsee, die is wegbezuinigd. Die maakte indruk.'

Het Amsterdam Museum trekt zich de kritiek van zwarte activisten aan en schakelt hen ook in voor speciale kritische rondleidingen en evenementen als Keti Koti-tafels, debatdiners. Ze maakte in 2013 'De Zwarte Bladzijde' een spoor met informatie over de betrokkenheid van Amsterdam bij de slavenhandel en de slavenarbeid in Suriname op een tentoonstelling over de Gouden Eeuw. Dat jaar werd gevierd dat 150 jaar daarvoor de slavernij was afgeschaft. 'Zwarte bladzijde' vonden activisten overigens slecht gekozen woorden: de slavenhandel was een structureel onderdeel van de Gouden Eeuw, een bron van de rijkdom hier. De Wildt: 'Terechte kritiek, ik zou het nu een andere titel geven.'

Erkenning

Otmar Watson (directeur van Untold), die werkt met zwarte jongeren, vindt een eigen museum een erkenning van de waarde en cultuur van die jongeren en hun bevolkingsgroep. Hij gaat met groepen naar musea, ook in het buitenland, en maakt met hen theatervoorstellingen in het Bijlmer Parktheater over het zwarte verleden en hun huidige identiteit.

'Zwarte jongeren weten heel weinig over hun geschiedenis, ze vinden er ook weinig over terug in boeken en het onderwijs. We komen op scholen waar kinderen geen idee hebben van de slavernij of de verworvenheden van mensen met hun achtergrond. Of van diaspora-kunst en -cultuur. Jongeren uit Suriname en de Antillen hebben ook vaak een negatief beeld van Afrika.'

Zo'n museum zou ook een actief en bruisend gemeenschapscentrum moeten zijn, bepleit hij, waar debatten worden gehouden en voorstellingen met discussie na.

'Andere' verhalen over en uit Afrika

We brengen muziektips, artikelen over fotografie en kunst, en vertellen over schrijvers en hun romans. We signaleren spannende Afrika-debatten op sites, twitter en in tijdschriften. We hebben gastblogs van onze favoriete andere sites en partners: Oneworld.nl, Thisisafrica.me, Ascleiden.nl, Zammagazine.com. Lees hier het Afrika-blog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden