Opinie

'Waarom is begraven worden nog steeds de norm?'

In de nabije toekomst wordt driekwart van de Nederlandse doden gecremeerd. De overheid baseert zich echter nog steeds op het begrafenismodel van de krimpende groep die begraven wil worden. 'Tijd voor verandering', vindt August Hans den Boef.

Begraafplaats Buitenveldert.Beeld anp

Het percentage burgers dat een crematie verkiest, zal volgens de Landelijke Vereniging van Crematoria de komende tijd stijgen tot driekwart van de bevolking. Op dit moment zitten we al ruim boven de zestig procent. U en ik merken dat al jaren in de omgeving. Steeds meer crematies van onze betreurden, ook in de sfeer van gelovigen en ietsisten. Die ontwikkeling is overigens niet specifiek Nederlands. Het laatste nummer van het Amerikaanse maandblad Harper's calculeert dat rond 2017 in de VS meer mensen worden gecremeerd dan begraven. God's Own Country, indeed.

In de loop van de 18de eeuw groeide het verzet tegen het begraven in en om de kerk. Vooral het in de kerk begraven is een uiterst onhygiënisch gewoonte, in onze dagen verboden volgens artikel 26 van de Wet op de lijkbezorging. Overigens is volgens artikel 87 deze hele wet niet van toepassing op de leden van het Koninklijk Huis. Een van de vele wetten die rechtsongelijkheid tussen hen en de andere Nederlandse burgers regelen. Ze begraven dan ook nog steeds in de kerk.

Hygiënischer
De eerste dodenakker buiten de bebouwde kom werd in 1778 in Scheveningen aangelegd: Ter Navolging. Aan deze oproep gaven veel vooruitstrevende christenen en andere moderne burgers enthousiast gehoor, zodat overal in het land nieuwe begraafplaatsen werden aangelegd.

Een volgende, logische fase in het denken over lijken en volksgezondheid vormde de crematie. Hygiënischer en bovendien minder belastend voor de ruimte, een steeds schaarser goed in ons land. Maar de drie woestijngodsdiensten verbieden cremeren, ook al is deze gewoonte zeer gebruikelijk in andere funeraire culturen. Maar bijvoorbeeld Johannes 5, vers 28, (in de recente vertaling van Sybold Noorda) zegt: 'Er komt een moment waarop alle doden zijn stem zullen horen en uit hun graf zullen komen'. Ik lees daarin geen crematieverbod, want de almachtige woestijngod zou immers met een vingerknip al de asbergjes in strakke lijven kunnen omtoveren.

Maar veel gelovigen denken daar anders over. Hun doden moeten zo intact mogelijk uit de graven kunnen klimmen. Moslims willen daarom zelfs een eeuwigdurend graf. Dat wordt hier steeds moeilijker, zodat na tien jaar veel lijken in het land van herkomst worden herbegraven. Holisten - in dit kader een beetje vreemde uitdrukking - willen hun lijk graag in de vrije natuur deponeren.

Multatuli
Al in 1887 werd weliswaar het lichaam van vrijdenker Multatuli verbrand, maar dat vond plaats in Pruissen. Het bleef verboden in ons land, tot leden van de Vereeniging voor Lijkverbranding in 1913 in Westerveld een crematorium konden bouwen.

De gelijkstelling tussen begraven en verbranden werd pas in 1968 via de Wet op de lijkbezorging geregeld. Nog lang daarna echter moest een lichaam in Nederland een flink eind reizen voor het gecremeerd kon worden. Ook nu zijn er nog steeds nieuwe crematoria in aanbouw om te voldoen aan de grote vraag.

Wordt het in ons land dus geen tijd dat de overheden zich aanpassen aan de seculiere praktijk van crematie als definitieve norm en begraven als krimpende uitzondering? En daarbij principes als duurzaam ruimtegebruik laten prevaleren? Het terrein dat vrijkomt door geruimde graven niet meer vullen met nieuwe lijken, maar omtoveren in publiek groen? Zo weinig mogelijk nieuwe begraafplaatsen aanleggen, maar openbare parken met een tegen vandalen beschermde urnenmuur?

Moslims
Ook hierbij kan ruimschoots inspiratie geput worden uit andere funeraire culturen dan die van onze premier en ons staatshoofd en diens echtgenote. Begravers zouden kunnen worden verplicht om lijken boven elkaar te situeren. Zoals op de fraaie joodse begraafplaats in het centrum van Praag, waar de grafsteen van de grote rabbi Löw door een woud van anderen wordt omringd? Overigens kunnen binnen de huidige wet moslims een ontheffing van de 36-uursclausule vragen, maar de 24 uur boven aarde zijn onverbiddelijk. Ook uitzonderingssituaties moeten immers binnen de grenzen van de rechtsstaat blijven.

Uiteraard zullen de gelovigen die zich nooit iets gelegen lieten liggen aan minderheden, toen ze zelf demografisch de meerderheid vormden, nu luidkeels een beroep doen op de bescherming van minderheden op grond van de vrijheid van godsdienst. Maar niemand belet hen hun doden in het buitenland te begraven?

August Hans den Boef is literatuurwetenschapper en auteur van Nederland seculier!

 
Het terrein dat vrijkomt door geruimde graven niet meer vullen met nieuwe lijken, maar omtoveren in publiek groen?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden