Nieuw Venster Lisa Bouyeure

Waarom Instagram onrealistische schoonheid in de ban doet

Terwijl ik scrollend door Instagram mijn tanden stond te poetsen, kwam er een filmpje voorbij van Lil’ Kleines baby. Een filter zorgde voor sproetjes, duckfacelippen en grote, katachtige ogen. De verdwaasde blik was helemaal van hemzelf. ‘Wie is dat?’, vroeg zijn moeder op de achtergrond. Afgaand op de hoeveelheid kwijl op zijn kin, moest hij daar zelf ook nog even over nadenken. Omdat ik niet te beroerd ben om me te laten influencen door een zuigeling, klikte ik het betreffende filter aan, opvallend genoeg Holy Natural genaamd, en bekeek mijn tandenpoetsende zelf in deze alternatieve spiegel. Zo zou ik er dus uitzien als ik een deciliter hyaluronzuur in mijn gezicht liet injecteren. Mijn mond ging er automatisch een beetje van openstaan.

In augustus maakte Facebook, het moederbedrijf achter Instagram, bekend dat iedereen voortaan zijn eigen filters mag maken. Eerder was dat voorbehouden aan ontwerpers die toestemming hadden gekregen. Maar deze week werd de vrijheid toch weer een beetje ingeperkt. Effecten waardoor het lijkt alsof de gebruiker plastisch chirurgie heeft laten uitvoeren, zijn vanaf nu verboden. Het ‘fix me’-filter bijvoorbeeld (come live your plastic surgery fantasy), die je gezicht van beurse plekken, pijlen en stippellijnen voorziet, maar ook de appetijtelijke varianten die de periode na het helingsproces nabootsen. Nieuwe filters zullen voor goedkeuring aan een uitgebreidere inspectie worden onderworpen. ‘Wij willen dat onze effecten een positieve ervaring zijn’, liet Facebooks augmented reality-platform Spark AR in een statement weten. Er zal meer aandacht komen voor het geestelijk welzijn van de gebruikers. 

Foto's van realityster Kylie Jenner, door Snapchatfilters bijna onherkenbaar. Beeld Snapchat

Het werd niet specifiek genoemd, maar er is de laatste tijd veel kritiek geweest op het effect van filters op vooral jonge vrouwen. Plastisch chirurgen waarschuwden vorig jaar al voor een fenomeen dat ze Snapchat dysmorphia doopten: mensen die zo gewend raken aan hun vervormde selfiegezicht dat hun spiegelbeeld als een ongenode gast begint te voelen. Ze kloppen niet langer bij cosmetisch artsen aan met plaatjes van knappe beroemdheden op zak, maar met foto’s van zichzelf. Graag twee van die cartoonogen, een schattig klein wipneusje en lippen als een scharlaken snoer, druipend van honing. 

Het is nieuw dat een techbedrijf zo nadrukkelijk de verantwoordelijkheid neemt voor het zelfbeeld van zijn gebruikers. In september liet Instagram ook al weten dat minderjarigen, na kritiek van Game of Thrones-ster Sophie Turner en actrice en activist Jameela Jamil, geen posts meer te zien krijgen waarin cosmetische ingrepen en dieetproducten worden gepromoot. Wie vrijelijk leugens wil verkondigen in advertenties, kan daarvoor beter bij Facebook terecht.

Op Twitter las ik ondertussen de nogal wisselende reacties op het nieuws. ‘Heeft Instagram mijn favoriete plastisch-chirurgiefilter verwijderd?’, vroeg een man met een bril verontwaardigd. ‘Nu moet ik de ingreep dus wel echt laten doen.’ Hazel snapte de noodzaak van de ban iets beter. ‘Eerlijk, in het begin waren ze grappig en leuk, maar nu is er elke dag wel een nieuwe en ze verpesten echt hoe je jezelf ziet.’ Een ander meisje biechtte op dat ze een bepaald filter zo vaak gebruikte dat ze ineens uit zat te rekenen wat een kaaklijncorrectie haar zou kosten.

De bedenker van het ‘fix me’-filter, een man met een snor en zwarte nagellak, zei het besluit van Instagram wel te begrijpen, al vond hij het ook weer niet zaligmakend. ‘Er zijn beroemdheden die overduidelijk miljoenen behandelingen hebben gehad’, redeneerde hij in een interview. ‘Gezichtsfilters zijn maar een klein deel van wat mensen zien.’ 

Toch lijkt het me winst. Als de onrealistische schoonheid van anderen al zo’n invloed op de toeschouwer heeft – zie ook de decenniaoude discussie over Barbie en gefotoshopte modellen – wat gebeurt er dan als jonge mensen continu met hun opgeknapte zelf worden geconfronteerd? Ik stel me zo voor dat ze op een dag voor de spiegel staan, volwassen inmiddels maar nog altijd met een verdwaasde blik, steeds verder verwijderd van het antwoord op die ene vraag: wie is dat? In godsnaam, wie is dat?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden