Opinie

Waarom in Somalië de ‘Europadag’ wordt gevierd

De Europese Unie is voor de meeste Nederlanders een ver-van-je-bed-show, maar de blauwe vlag met twaalf gouden sterren is niet weg te denken uit Halane, de beveiligde zone van de Somalische hoofdstad Mogadishu. ‘Europa’ is geen abstractie in dit deel van de wereld, maar sterk vertegenwoordigd met een ambassadeur, een delegatie, met militaire en civiele missies. Maar ook in Mogadishu is de Unie een bureaucratische machine die is opgelegd door de politieke elite en immens faalt in het bereiken van gewone mensen.

De Europese Unie is samen met haar lidstaten de grootste donor van ontwikkelingsgelden ter wereld. Voor nationale parlementen is er weinig ruimte om invloed uit te oefenen op hoe ze worden besteed. De EU is daardoor een machtige internationale speler die door bureaucratie, gelaagdheid en afstand tot het nationale mechanisme van checks and balances slecht te controleren is.

De impact van deze structuur is terug te zien in de praktijk van post-conflictlanden zoals Somalië. De EU-delegatie in Mogadishu opereert al jaren in een chaotische context van een land dat nog aan het worstelen is met de nasleep van dertig jaar burgeroorlog en natuurrampen. Het resultaat is een bedrieglijke bovenlaag van conferenties en workshops, van beleidsplannen en mantra’s tegenover de weerbarstige realiteit van armoede, hongersnood en geweld. Je vraagt je af: wie houdt Brussel voor de gek?

Om de aanwezigheid van de EU zichtbaar te maken, wordt de jaarlijkse Europadag groots gevierd in Mogadishu, met toespraken van de EU-ambassadeur ter plaatse, van de Somalische president en van andere hoge functionarissen. Iedereen die er een beetje aan toe doet wordt opgetrommeld: diplomaten, ngo’s, de Verenigde Naties en zelfs legergeneraals.

Exclusief

Het is een kleurrijk, exclusief feestje in het niemandsland van Halane, waar de toezegging om Somalië humanitair en economisch te steunen wordt bevestigd. Net als bij alle internationale evenementen wordt op deze Europadag de stad hermetisch afgesloten voor verkeer, wat ervoor moet zorgen dat de president en zijn entourage in hun gepantserde jeeps veilig aankomen op het Europese feestje. Het volk mag de straat niet op en moet uren omlopen, onder de hete zon.

Europadag is een minifeestje in vergelijking met de meerdaagse Somalië-conferentie in Brussel, om nieuwe plannen te lanceren, elkaar te complimenteren en beloften te doen die worden bezegeld met een financiële steun van miljoenen. Vooraf worden beleidsstukken samengesteld door ambtenaren en internationale consultants in Nairobi. Zo was de New Deal Compact for Somalia het buzzbegrip van 2013, het zou een overkoepelend plan van de Somalische regering en de EU voor de wederopbouw van het land bevatten. Somalië moest het omarmen en om de show compleet te maken was de mantra van het document: Somali owned process.

Elite

Twee jaar later verdween de New Deal in de chaos van Mogadishu. De Somalische politieke elite kent ondertussen het spel, ze spreekt de taal van haar grootste donor en herhaalt het jargon. Maar intussen wordt niets geïmplementeerd en blijft het een papieren realiteit. Of alle financiële afspraken ooit zijn nagekomen is de vraag, maar Somalië blijft voor Brussel een gebed zonder eind.

De Europese Unie moet openstaan voor meer transparantie over de besteding van de EU-gelden en wat er met de missie wordt bereikt. Een kritisch debat over de effectiviteit van het Europese ontwikkelingsgeld is daarbij hard nodig.

Of de nieuwe Europarlementariërs de krankzinnige projecten van hun Unie kunnen herzien, valt af te wachten. Ondertussen blijft de bureaucratische productiemachine van Europe op volle toren draaien en zullen ze Europadag blijven vieren in Mogadishu en Somalia dag in Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden