OpinieVerwijderen van standbeelden

Waarom in Nederland geen themapark met ‘historische beelden’ opzetten?

Velen zitten nog in de ontkenningsfase. Ze snappen niet hoe diep geworteld racisme in witte genen zit.

Het Mementopark in Boedapest is een openluchtmuseum met monumentale standbeelden.Beeld NurPhoto via Getty Images

In het debat over het al dan niet verwijderen van standbeelden van de ‘rolmodellen’ van ons verleden en de naamgeving van historische periodes blijven argumenten onbenoemd. In de eerste plaats: de historische context. Met het behoud van ‘heldenbeelden’ en namen als ‘De Gouden Eeuw’ zouden we de herinnering levend kunnen houden en nieuwe generaties lessen uit het verleden kunnen leren door de namen en periodes in de juiste historische context te plaatsen. Daarbij is het van belang dat we de juiste historische context geven.

De term ‘Gouden Eeuw’ stamt niet uit de 17de eeuw, maar uit de 19de. En de Coentunnel is niet aangelegd in de tijd van Jan Pieterszoon Coen, maar in 1966. Dus als we hierbij historische context willen geven, moeten we bij ‘De Gouden Eeuw’ vertellen dat die naam in zwang is geraakt in een tijd van opkomend nationalisme. In deze periode – tweede helft 19de eeuw dus − zijn vele nationale ‘helden’ letterlijk op een voetstuk geplaatst om de vaderlandse trots te voeden. 

VOC-mentaliteit

Het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn is niet kort na zijn ‘glorietijd’ bij de VOC geplaatst, maar in 1893; zo’n drie eeuwen nadat hij in onze kolonie had huisgehouden. Dat was een tijd waarin Europese natiestaten de eigen geschiedenis doorzochten op zoek naar rolmodellen voor dat groeiende nationalisme.

En als we al context bij de Coentunnel willen bieden, moeten we het niet over diezelfde Jan Pieterszoon Coen hebben, maar over de jaren 1960 waarin autoriteiten zich bedreigd voelden door rebellerende jeugd, verderfelijke beatmuziek, verschuivende wereldbeelden en de antiautoritaire golf. Bestuurders in deze roerige jaren zestig wilden een statement maken door willens en wetens deze held van de ‘VOC-mentaliteit’ te eren.

Anton Mussert School

Een tweede argument dat vaak wordt gebruikt om alles bij het oude te houden: we moeten de geschiedenis, inclusief de zwarte bladzijden, niet wegpoetsen; standbeelden of de eenmaal gegeven namen aan scholen, sporthallen en straten zouden juist gelegenheid bieden om dat verleden te tonen. Misschien waar, maar historisch bewustzijn haal je niet uit standbeelden. Iedereen weet wie Adolf Hitler is, wie Johan Cruijff, wie John Lennon, wie Zwarte Piet. Daar hebben we geen standbeelden op sokkels voor nodig. Uw kind op de Anton Mussert School, is dat oké? Wie snapt dat zo’n school niet kan, zou ook moeten snappen dat een Witte de With School op z’n minst te denken geeft. 

Wie begrijpt dat er in Nederland geen standbeelden van Balthasar Gerards staan, zou ook moeten snappen dat Jan Pieterszoon Coen niet langer op een sokkel hoort. Wie zich niet kan verplaatsen in de gevoelens van nazaten van slachtoffers van ons koloniale verleden, zit nog altijd in de ontkenningsfase en snapt niet hoe diep geworteld racisme in onze (witte) genen zit.

Standbeelden van Lenin, Marx en Engels in het Mementopark in Boedapest.Beeld NurPhoto via Getty Images

Alles afbreken, hernoemen en vernietigen dan maar? Nee, alsjeblieft niet. Boedapest heeft na de ontmanteling van het IJzeren Gordijn een mooie oplossing voor het anachronistische erfgoed uit de communistische tijd gevonden. Beelden van coryfeeën als Karl Marx, Friedrich Engels en Lenin zijn uit het straatbeeld verwijderd en in het Mementopark gestald. 

Het resultaat is een prachtig themapark dat niet alleen verschillende kunststijlen toont, maar ook historische context biedt over deze zwarte periode in de Hongaarse geschiedenis. Waarom in Nederland niet ook zo’n themapark opzetten zodat iedereen − mét de zo wenselijk geachte historische context − een rondgang door de ‘roemruchte vaderlandse geschiedenis’ kan maken?

Ruud Slierings is journalist en historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden