Opinie The Big Picture

Waarom het kernwapen de Nobelprijs voor de Vrede niet krijgt

Aanblik van Hiroshima, Japan. Een journalist kijkt naar de restanten van een bioscoop op 8 september 1945, een maand nadat de eerste Amerikaanse atoombom viel. Beeld AP

Er mag dan in de loop der jaren gewenning zijn opgetreden, kernwapens blijven de verschrikkelijkste vernietigingsinstrumenten ooit uitgevonden.

Kernwapens – wat kan het ons schelen. Europa mogelijk weer het toneel van een wapenrace – we geloven het wel. Elk tijdperk zijn eigen ondergangsfantasie. In de jaren tachtig was er de kernraket, tegenwoordig is er het klimaat. Nucleaire angsten zijn iets uit het verleden, iets van zestigers, iets wat jongeren associëren met kunstheupen, ooglidcorrecties, haarspoelingen, huidvlekken, uitzakkend vel en ander degeneratief ongerief als het sluipende begin van het onontkoombare einde. Zorg over het zijden draadje waaraan het INF-verdrag hangt? Ga weg, dat past zó niet bij onze tijd.

Toch denk ik, geboren in 1954 als een van de eerste kinderen van het atoomtijdperk, dat het geen kwaad kan er even bij stil te staan. Zeker in deze roerige Brexittijden, waarin de Britse parlementariërs ons eraan herinneren hoe roekeloos en irrationeel politici zich kunnen gedragen. Je moet er niet aan denken dat de beheerders van kernwapenarsenalen een fractie van deze Lagerhuisgekte aan de dag zouden leggen. Maar wie die Londense kermis ziet, beseft weer eens dat op het punt van menselijke waanzin niets kan worden uitgesloten. Een weinig opwekkende gedachte als het om kernbommen gaat.

Er mag dan in de loop der jaren gewenning zijn opgetreden, kernwapens blijven de verschrikkelijkste vernietigingsinstrumenten ooit uitgevonden. Sinds het einde van de Koude Oorlog is hun aantal sterk verminderd, van 70 duizend tot 15 duizend. Maar het zijn er nog steeds genoeg om op een slechte dag het avontuur van de mensheid abrupt te kunnen beëindigen.

Ze worden wapens genoemd maar eigenlijk zijn ze dat niet, omdat er niet mee gevochten kan worden. Wie ze afschiet, weet dat hij ze per kerende post terugkrijgt en er zelf ook aan gaat. Kernwapens zijn dan ook primair bedoeld om anderen af te schrikken van een aanval. Toegegeven, die afschrikking heeft gewerkt de afgelopen zeventig jaar. Amerika en Rusland, die 93 procent van alle kernwapens bezitten, zijn nooit direct met elkaar slaags geraakt. Ook kleinere kernwapenlanden, zoals India en Pakistan, schrokken terug voor een grootschalig conflict. Nooit was er een invasie in een land dat over atoomwapens beschikte.

Desondanks hoeft het kernwapen niet te rekenen op de Nobelprijs voor de Vrede. Daarvoor is het een te gevaarlijk ding. Periodes van spanning en ontspanning wisselen elkaar af, maar de nucleaire stabiliteit blijft onverminderd een broos gegeven.

Op dit moment stevenen we af op een nieuwe test voor het behoud van de nucleaire vrede. Onder druk van Trump in Amerika, Poetin in Rusland en Xi Jinping in China zijn de mondiale verhoudingen aan het veranderen. De liberale wereldorde lijkt plaats te maken voor een constellatie waarbij de grote mogendheden in alles met elkaar wedijveren. Net als in de 19de eeuw, maar dan wel met kernwapens.

Hoe die combinatie van oud machtsspel en nieuwe middelen gaat uitpakken, weet niemand. Maar zij kan al over een kleine zestig dagen een eerste slachtoffer eisen: het INF-verdrag dat middellangeafstandsraketten verbiedt. Trump dreigt dit Amerikaans-Russische akkoord op te zeggen omdat hij Poetin niet vertrouwt bij de naleving daarvan. Beiden vinden het bovendien een bezwaar dat het verbod niet geldt voor China. Grote kans dat het verdrag eraan gaat, waarna Europa opnieuw de arena kan worden van een kernwapenwedloop.

Trump pocht dat Amerika ook nucleair gezien nummer één moet zijn. Hij wil atoomwapens ‘kleiner’ maken zodat ze ‘slechts’ een stad verwoesten en gebruikt zouden kunnen worden om ermee te vechten. Bijvoorbeeld in reactie op grootschalige niet-nucleaire aanvallen. Ook Poetin schept op over zijn nieuwste wapens.

Officieel zijn deze bewegingen bedoeld om de afschrikkingsmacht geloofwaardig te houden. Maar ondertussen dreigt het aloude wapenbeheersingsregime te worden gesloopt. We liggen niet wakker meer van kernwapens. Totdat er een keer één afgaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.