Opinie Gouden Eeuw

Waarom het Amsterdam Museum de term ‘Gouden Eeuw’ niet langer zal gebruiken

Schutters van de compagnie van kapitein Joan Huydecoper en luitenant Frans van Waveren, van Govert Flinck uit 1648. Onderdeel van de collectie van het Amsterdam Museum. Beeld EPA

In het Amsterdam Museum zullen we de term ‘Gouden Eeuw’ vanaf nu niet meer als synoniem gebruiken voor de periode van de 17de eeuw. Het Amsterdam Museum wijzigt de naam van de semipermanente tentoonstelling in zijn dependance in de Hermitage ‘Hollanders van de Gouden Eeuw’ dan ook naar ‘Groepsportretten van de 17de eeuw’.

In de westerse geschiedschrijving neemt de ‘Gouden Eeuw’ een belangrijke plek in die sterk gekoppeld is aan nationale trots, maar positieve associaties met de term zoals voorspoed, vrede, weelde en onschuld dekken de lading van de historische werkelijkheid in deze periode niet. Denk aan armoede, oorlog, dwangarbeid en mensenhandel in een context waarin Amsterdam regeerde over verschillende bezette gebieden overzee.

Daarnaast draagt de term ertoe bij dat de geschiedenis van de Nederlandse 17de eeuw slechts vanuit het perspectief van de machthebbers wordt bezien. Immers, wie bepaalt dat je een eeuw ‘goud’ noemt als vele van onze voorouders niet meedeelden in dat goud en de voorspoed of slachtoffer waren van de honger naar macht en rijkdom, in de vorm van uitbuiting, moord en slavernij? Het Amsterdam Museum wil ruimte bieden aan die verhalen uit de 17de eeuw die nog niet verteld worden en wil daarmee relevant zijn voor meer mensen.

Drie jaar geleden startte het Amsterdam Museum onder leiding van conservator Imara Limon het meerjarig onderzoeksprogramma New Narratives. Samen met mensen in de stad onderzoeken we hoe we het museum meerstemmig en inclusief kunnen maken, en daarmee welkom en relevant voor nog veel meer mensen dan we nu bereiken. Via tentoonstellingen, rondleidingen, expertmeetings, samenwerkingen met creatieve makers en wetenschappelijk onderzoek nemen we onze werkwijze, de collecties, verhalen en presentaties over Amsterdam en Amsterdammers kritisch onder de loep. 

We zijn onder meer actief in de stadsdelen Nieuw-West en Zuidoost met participatieprojecten zoals Vrouwen van Nieuw-West en werken nauw samen met de lhbti-communities voor onze maandelijkse Queer History Talks en jaarlijkse programmering tijdens de Pride.

Het Amsterdam Museum is in beweging om een plek te worden voor dialoog, ontmoeting, openheid en erkenning van de beperktheid van de oude museale opvatting. En het daaraan gekoppelde taalgebruik. In 2018 verscheen de publicatie Words Matter (Nationaal Museum van Wereldculturen). Een incomplete lijst met woorden die een alternatief verdienen, zoals het woord slaafgemaakte in plaats van slaaf, waarmee duidelijk wordt dat het een actieve daad was. Wat ons betreft wordt ook de term Gouden Eeuw opgenomen in de lijst.

Alleen door volop ruimte te bieden aan ongemakkelijke gesprekken en stemmen die lang gemarginaliseerd werden, kunnen we doorgroeien naar een open en (zelf)kritisch museum dat (onzichtbare) drempels wegneemt. Zo onderzoeken we wat er nodig is om het Amsterdam Museum een werkelijk inclusieve plek te laten zijn waar iedereen zich eigenaar van kan voelen. 

In de NRC van 23 augustus laten Melle Daamen en Clayde Menso terecht een stevig geluid horen dat het culturele veld er maar niet in slaagt om werkelijk te veranderen. Die traagheid werd afgelopen week ook weer pijnlijk duidelijk, tijdens een conferentie in Kyoto van de internationale museumvereniging ICOM. Een stemming over een nieuwe, ambitieuze, op inclusiviteit en actualiteit gerichte definitie van wat een museum is, werd na verhitte discussies uitgesteld, waardoor de conventionele, grotendeels op beheer en behoud gerichte definitie uit 1946 blijft gelden.

Het Amsterdam Museum omarmt de inhoud van de uitgestelde nieuwe definitie en zet de versnelling in. Het verruilen van ‘Gouden Eeuw’ voor het meer beschrijvende 17de eeuw, maar zeker ook de fototentoonstelling Hollandse Meesters Her-Zien van Jörgen Tjon A Fong die eind deze maand opent, zijn daar onderdeel van.

Spoedig volgen er meer veranderingen voor en achter de schermen, zodat we op onze verschillende locaties beter met Amsterdamse bewoners en bezoekers in gesprek kunnen gaan over wie ze zijn, waren en worden in een dynamische en superdiverse stad die voor stevige uitdagingen staat in dit millennium.

Namens het Amsterdam Museum,
Judikje Kiers (directeur)
Imara Limon (conservator)
Margriet Schavemaker (artistiek directeur)
Jörgen Tjon A Fong (gastconservator)

Ook musea moeten eerlijker zijn over de vaderlandse geschiedenis

Nederlandse musea tonen nog altijd vooral de glorieuze kanten van het vaderlandse verleden. Volkskrant-redacteur Wieteke van Zeil betoogde in 2016 dat het wel wat eerlijker kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden