Waarom hebben wij als burgers niet meer te vertellen over het landschap?

Mijn eigen stukje natuur – of wat daarvoor moet doorgaan – beslaat een betegeld balkon ter grootte van een paar kranten; het staat er vol met geperforeerde speciekuipen van de Gamma waarin divers groen wanhopige pogingen tot leven doet, terwijl elke nacht de snuitkevers komen om de nieuwste en meest weerloze blaadjes aan te vreten. Andere beestjes, vlinders, hommels of bijen komen er zelden, en vogels al helemaal niet.

Kwamen ze maar, want mijn schriele appelboompje wacht elk jaar in zijn speciekuip tevergeefs op hulp bij de bestuiving, maar dat is ijdele hoop, zo bleek de afgelopen jaren uit onderzoek na onderzoek. Door verkleining van hun leefgebied en door het gebruik van pesticiden in de intensieve landbouw gaan er meer vliegende insecten dood dan er bijkomen. Als je een stukje uit rijden gaat, slaan ze niet meer te pletter tegen de voorruit. Bijen, vlinders en libellen hebben het moeilijk. Geregeld trekt iemand aan de bel, en na een jarenlange lobby van voor- en tegenstanders verbood de Europese Unie afgelopen vrijdag drie bestrijdingsmiddelen die schadelijk zijn voor bijen.

Dat lijkt me een uitstekende zaak, maar afgelopen zaterdag stond Dave Goulson, bioloog en deskundige inzake hommels, in Trouw uit te leggen dat de toestand wanhopig blijft. Op verzoek van Trouw schetste hij wat er kan gebeuren als er helemaal geen insecten meer zouden zijn – of eerder al: wanneer de populaties onder een kritieke ondergrens komen. Het begrip ‘ecologisch armageddon’ viel. Geen appels, kersen en peren meer. Geen aardbeien of bonen. Leven op tortilla’s, pap en brood, want bij granen neemt de wind de bestuiving voor zijn rekening.

Onder de grond wordt het ook almaar stiller, bijvoorbeeld door injectie van kunstmest. Zonder wormen, pissebedden, aaskevers en ander grondleven geen afbraak van dode bomen meer, of dode dieren, of dode mensen. ‘The living dead’ – Goulson zit goed in zijn metaforen.

Geen zoemende bijen meer, geen tsjirpende vogels, geen bloeiende bloemen, geen vlinders, geen lieveheersbeestjes.

Een deprimerende toestand kortom, waar onze politici ongetwijfeld allang mee in de weer zijn, veronderstelde ik. Dus knipte ik zondag vol onschuldig vertrouwen de tv aan, waar in Buitenhof Helma Lodders, Tweede Kamerlid voor de VVD, hierover in gesprek ging met Jantien de Boer, journalist en schrijver van het pamflet Landschapspijn.

Ik verwachtte zorgen, en beloften vol daadkracht. Dat van die zorgen klopte, al blijken de zorgen van Lodders van een andere aard te zijn: door het nieuwe Europese verbod op bijengif, komt ‘innovatie in de landbouwindustrie’ in gevaar. En de landbouw brengt zo veel welvaart, want de export enzo. Dat er insecten verdwijnen en daardoor vogels die van insecten leven, is misschien wel zo, maar daarover lamenteren is ‘weemoed’. ‘Nederland verandert. Het landschap verandert.’ En ‘we moeten niet terug willen naar vroeger toen de boer alles nog met paard en wagen deed’.

Wat een verbod op bijengif met weemoed over de teloorgang van paard en wagen te maken heeft, werd niet helemaal duidelijk, maar op de regeringspartij hoeven de bij, mijn schriele appelboompje en de rest van de mensheid in elk geval niet te te rekenen.

Waarom hebben wij als burgers niet meer te vertellen over het landschap, vroeg Jantien de Boer, opdat we het landschap niet enkel reserveren om voor Chinezen melkpoeder te maken.

Een uitstekende vraag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.