COLUMNKeulemans in quarantaine

Waarom geven we dat vaccin van AstraZeneca niet alleen aan mannen?

null Beeld

Daar lagen ze dan, op de bodem van de afvalbak van huisarts Marco Blanker uit Zwolle. 58 injectienaalden gevuld met het coronavaccin van AstraZeneca. Zo’n 250 zestigplussers had Blanker uitgenodigd om geprikt te worden, dus ja, dan leg je de vaccinspuiten vast klaar. Maar uiteindelijk kwamen er slechts 72 opdagen, de rest vertrouwde het niet.

Door de problemen met AstraZeneca heeft dus ook de vaccinscepsis onder 60-plussers een vlucht genomen. Geen wonder. Eerst met sombere gezichten breeduit verkondigen dat die vaccins niet pluis zijn, en dan alsnog zeggen: maar voor 60-plussers kan het nog wel hoor! En dan, afgelopen weekeinde, vaccinbaas Jaap van Delden van het RIVM, die in een interview verkondigt dat mensen die het AstraZeneca-vaccin nu niet nemen, volgende maand best een andere prik kunnen krijgen.

Wat een geklungel, met zulke vrienden heb je geen vijanden meer nodig. In plaats van dat men nou gewoon zegt: het vaccin is gelukkig ook in tweede instantie veilig bevonden door de EMA, en o ja, voor de wat jongere mensen schakelen we voor alle zekerheid over op een ander vaccin, omdat we die toch hebben liggen. Zelfde boodschap, andere nadruk.

En waarom geven we het vaccin eigenlijk niet alleen aan mannen? Aldus een van de lezersvragen die ik de afgelopen tijd veelvuldig kreeg. Het lijkt er immers op dat de zeer zeldzame bijwerking van ongewone trombose in combinatie met bloedplaatjesverlies overwegend vrouwen treft. In Nederland kwamen acht gevallen van de bijwerking aan het licht: allemaal vrouwen. In de VS turfde men na toediening van 7 miljoen doses Janssen-vaccin vijftien gevallen van de exotische trombose: op een na allemaal vrouw.

In die ene man schuilt meteen een belangrijke reden waarom geen land ervoor kiest om Astra en Janssen uitsluitend te bestemmen voor mannen: soms zijn het wel degelijk ook mannen die worden getroffen. Zo ongeveer een op de drie is man, volgens een rekensom die ernaar is gedaan. Dat het aantal getroffen vrouwen in Europa en de VS zo enorm veel hoger lijkt, kan er ook mee te maken hebben dat veel landen nu eenmaal zijn begonnen met de inenting van hun zorgpersoneel, waaronder zich relatief veel vrouwen bevinden.

Maar goed: zelfs na correctie daarvoor zijn vrouwen dus nog steeds sterk oververtegenwoordigd, met ruwweg twee op de drie meldingen van de bijwerking. Dat kon wel eens komen doordat vrouwen een beter afweersysteem hebben, vermoedt hoogleraar immunologie Marjolein van Egmond (Amsterdam UMC). ‘Bij infecties hebben vrouwen daarvan voordeel en zijn ze beter beschermd’, vertelt ze aan de telefoon. Maar de keerzijde is dat vrouwen ook vaker last hebben van auto-immuunziektes zoals reuma – en de bijwerking, vermoedelijk een afweerreactie tegen bepaalde eiwitten in het vaccin.

(De diepere reden dat vrouwen een betere afweer hebben, is overigens fascinerend, blijkt als ik er met Van Egmond over doorpraat: het zou wel eens te maken kunnen hebben met het feit dat vrouwen zwanger worden. ‘Zwangere vrouwen dragen een baby in hun lijf die niet afgestoten moet worden, en intussen moeten ze toch negen maanden lang een goed werkend afweersysteem in stand houden. Bij vrouwen luistert de afstelling van het afweersysteem wat nauwer.’)

Goed, maar als vrouwen zo scherp reageren op vaccins, waarom zouden we ze dan niet gewoon wat minder geven? Een halve dosis AstraZeneca bijvoorbeeld? ‘Dat zou je eerst eens rustig moeten onderzoeken’, zegt Van Egmond. ‘Want als je de dosis verlaagt, verlaag je misschien ook de effectiviteit van het vaccin.’

En dat moet je ook weer niet hebben, de voordelen van vaccineren zijn sowieso veel groter dan het minieme risico op de bijwerking. Volgens een berekening van de Universiteit van Cambridge is de kans om met corona op de ic te belanden bij de huidige stand van de epidemie zelfs bij dertigers ongeveer tien keer zo groot als de kans op de bijwerking.

Wat was er eigenlijk gebeurd als huisarts Marco Blanker die 58 prikken had mogen uitdelen aan zomaar 58 mensen onder de 60? Even rekenen: de kans dat een van hen de bijwerking had gekregen, was dan ruwweg een op tweeduizend. Dat is elf keer achter elkaar ‘kop’ gooien met een muntje. Probeert u dat gerust thuis eens uit.

Vragen over het coronavirus, beantwoord door wetenschapsredacteur en ‘coronaverslaggever’ Maarten Keulemans. Ook een vraag? Mail het openredactie@volkskrant.nl, onder vermelding ‘Keulemans’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden