OPINIEGevangen in het eigen gelijk

‘Waarom ervaren mensen het als een nederlaag om hun ongelijk toe te geven?’

In Nieuw Nederlands Peil ontleden denkers en experts het maatschappelijk debat. Vandaag: Gevangen in het eigen gelijk.

De Amerikaanse president Donald Trump spreekt via een videoverbinding vanuit het Witte Huis met journalisten.Beeld AP

Steeds vaker sluiten mensen zich op in hun eigen gelijk. Er wordt amper geluisterd naar elkaars argumenten. Waarom ervaren mensen het als een nederlaag om hun ongelijk toe te geven? En hoe komen we daar in de politiek én in relaties van af?

In het politieke debat is er altijd een focus geweest op gelijk krijgen, stelt filosoof Frank Meester. ‘Schopenhauer zei al dat het het beste zou zijn als we redelijk zijn en naar elkaar luisteren, maar dat het in de praktijk niet zo werkt. Daarom is alles geoorloofd om gelijk te krijgen: de ander uit de tent te lokken, op de man te spelen, enzovoort. Zo ongeveer wat Donald Trump doet.’ En nu media, wetenschap en kerk hun traditionele gezag kwijt zijn, laten mensen zich nóg minder snel overtuigen van hun eigen ongelijk.

In persoonlijke relaties speelt vooral de angst voor afwijzing, stelt de Vlaamse relatiebemiddelaar, seksuoloog en schrijver Rika Ponnet. Dat leidt tot haantjesgedrag. ‘Wie in discussies de neiging heeft gelijk te willen halen, wordt gezien als ‘sterk’, ‘dominant’, ‘heersend’. Het is een misvatting. Betweters, gelijkhaalders, doordrammers zijn altijd weer mannen en vrouwen met een diepe angst om de kip op de onderste stok te zijn. Ze hebben geleerd dat er in het leven maar twee posities zijn: heersen of overheerst worden. Men is dan diep van binnen de mening toegedaan dat er niet aan je verlangens tegemoet wordt gekomen, niemand je ziet of hoort, tenzij je dit openlijk afdwingt.’

Frank Meester.Beeld Valerie Granberg

Hetzelfde fenomeen zien we in de politiek, aldus Meester. ‘Sommige politici leven in een parallelle werkelijkheid en houden altijd vast aan hun ‘gelijk’, zoals Trump doet met de verkiezingsuitslag en Baudet met kritiek op racistische appjes van FvD-jongeren. Dat komt ook omdat ze een achterban hebben. De complimenten van hun publiek maken het moeilijker om toe te geven dat ze ongelijk hebben.’

Daarom prijst Meester influencer Famke Louise, die in de coronadiscussie wél durfde bij te draaien. Dat is vooral bijzonder omdat moderne technologie de kans juist vergroot dat mensen zich opsluiten in hun eigen gelijk. ‘Uit onderzoek blijkt dat mensen informatie die hun eigen kennis tegenspreekt, liever uit de weg gaan. Dat is een psychologisch gegeven. En op internet hoef je niet ver te zoeken om informatie te vinden die jouw kennis juist bevestigt.’

Rika Ponnet.Beeld Carmen De Vos

Binnen intieme relaties is er al helemaal geen tolerantie voor verschil, stelt Ponnet. ‘Denkt de ander anders, dan wordt dat ervaren als een totale afwijzing van het ik. Wie niet denkt zoals ik, het leven niet ziet of ervaart zoals ik, verwerpt mij. Ideeën, meningen, overtuigingen kunnen dan niet naast elkaar bestaan, maar vallen samen met wie je bent. Je hebt ze nodig om je fragiele identiteit overeind te houden.’

Het kan (soms) tot hevige botsingen leiden. Ponnet: ‘Het lijkt dan alsof een bepaald vuur in ons ontvlamt, en we niet in staat zijn het te blussen. Achteraf begrijpen we vaak zelf niet waarom we zo’n heisa maakten over dat verder hoogst onbenullige gegeven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden