opinie

Waarom er straks weer amper mbo’ers in de Tweede Kamer zitten (en hoe we dat kunnen voorkomen)

De Tweede Kamer moet representatief zijn voor de bevolking. Hoogste tijd dus dat de minst vertegenwoordigde groep, de praktisch opgeleiden, meer aandacht krijgt, stelt Bram Eidhof.

De Tweede Kamer in september 2020, vlak voor de Algemene Politieke Beschouwingen. Beeld ANP
De Tweede Kamer in september 2020, vlak voor de Algemene Politieke Beschouwingen.Beeld ANP

Is het toeval dat de toeslagenaffaire jarenlang is onderschat door de Tweede Kamer? Dat mensen met een beroepsopleiding vaak onzekere arbeidscontracten hebben? Of zelden uitzicht hebben op een betaalbare woning? Natuurlijk niet – dat zijn politieke keuzes. Met als patroon dat de Tweede Kamer niet wist of wilde weten van de maatschappelijke problemen waar praktisch opgeleiden zich voor gesteld zien.

Hoe konden ze het ook weten? Veel theoretisch opgeleiden kennen maar weinig praktisch opgeleiden – en wie naar de Tweede Kamer kijkt, moet lang zoeken voor een mbo’er is gevonden.

Dit is veruit de grootste kloof tussen bevolking en politiek, zo laten cijfers zien van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Montesquieu Instituut. Kijk maar mee. Lhbti’ers: 5,5 procent van de bevolking, 4,66 procent van de Tweede Kamer. Vrouwen: iets meer dan 50 procent van de bevolking, 31 procent van de Tweede Kamer. Mensen met een migratieachtergrond: zo’n 24 procent versus 12 procent van de Kamer. Wie snel rekent, ziet dat het tekort aan vertegenwoordiging nooit meer dan een factor twee wordt.

Hoe anders is dat voor mensen die ten hoogste een mbo-diploma hebben. Zij vormen maar liefst 66 procent van de bevolking, maar slechts een schamele 5 procent van de Tweede Kamer, zo’n 13 keer minder dan bij evenredige representativiteit het geval zou zijn. Het komt niet eens in de buurt van proportionele vertegenwoordiging. Omgerekend naar aantal kiezers per Kamerlid, worden burgers met een hbo- of wo-diploma maar liefst 37 (!) keer zo goed vertegenwoordigd.

Het genante is niet alleen dat we dit al jaren weten (Mark Bovens en Anchrit Willie trokken met hun boek Diplomademocratie in 2010 al eens aan de bel) of dat de kloof sindsdien alleen maar groter is geworden. Nee, wat echt genant is, is dat het argument dat lange tijd ter verdediging van de status quo werd gehanteerd - namelijk dat praktisch opgeleiden ook, en misschien zelfs beter, door theoretisch opgeleiden zouden kunnen worden vertegenwoordigd - aantoonbaar onjuist is.

Schone schijn

Dat is namelijk wat onderzoekers Wouter Schakel, Daphne van der Pas en Armèn Hakhverdian de afgelopen jaren aantoonden: wie kijkt naar wat de Tweede Kamer besluit, ziet dat de belangen van mensen zonder hbo- of wo-diploma niet behartigd worden. Zij concluderen dat de vertegenwoordiging van lager en middelbaar opgeleiden slechts schone schijn is – alleen als zij het toevallig eens zijn met hoger opgeleiden, worden ze vertegenwoordigd.

Ook bij democratische experimenten, zoals G1000s en burgertops, zien we vooral theoretisch opgeleiden de dienst uitmaken.

If you don’t have a seat at the table, you’re probably on the menu. En dan helpt het niet dat we hetzelfde beeld zien in ministeries, gemeenten, uitvoeringsinstanties of de journalistiek. Vrijwel iedereen die daar in bepalende posities werkt, heeft een hbo- of wo-diploma. Maar is dat ook niet nodig voor ingewikkeld werk, zeker in de Tweede Kamer?

Jargon

Ja, het is waar dat Tweede Kamerleden veel rapporten moeten lezen en sommige politici jargon gebruiken. Maar we weten dat jargon vaak wordt gebruikt om groepen buiten te sluiten of de schrijnende werkelijkheid te verhullen. En laten we wel zijn, ook voor theoretisch opgeleide Tweede Kamerleden zijn er te veel rapporten om te lezen – er zijn simpelweg te weinig ondersteunende medewerkers per Kamerlid. Daar zit het eigenlijke knelpunt.

Bovendien controleert de Kamer niet alleen het kabinet: wij als burgers controleren de Kamer. Hoe kunnen we een goed geïnformeerde stem uitbrengen als grote delen van de bevolking de Tweede Kamer niet kunnen volgen omdat daar ontoegankelijke taal wordt gebruikt? En we weten dat het grootste probleem niet is dat wetten nog wat ingewikkelder moeten worden gemaakt, maar juist dat niemand in de Tweede Kamer goed over de uitvoerbaarheid nadenkt. Of de gevolgen daarvan merkt. Ook om die reden moet het aantal mbo’ers in de Tweede Kamer omhoog.

Verantwoordelijkheid

Hoe krijgen we het tij gekeerd? Ten eerste moeten politieke partijen hun verantwoordelijkheid nemen. De grootste 13 partijen hebben zo’n 625 kandidaat-Kamerleden op hun lijsten staan, blijkt uit ons eigen onderzoek. Van slechts 21 weten we dat ze geen hbo- of wo-diploma hebben.

De SP (4 kandidaat-Kamerleden) en PVV (5 kandidaat-Kamerleden) scoren naar verhouding het best, met 10,5 procent en 11,9 procent van de lijst. De VVD claimt een volkspartij te zijn, maar geen enkele van de 80 kandidaat-Kamerleden is praktisch opgeleid.

Ten tweede kunnen wij als kiezers verschil maken door op een mbo’er te stemmen. Theoretisch opgeleiden kunnen ook stemmen met de belangen van mbo’ers in het achterhoofd.

En ten derde zouden we mbo’ers de wapens in handen kunnen geven om de politiek in te gaan. Uit onderzoek blijkt dat politieke participatie in hoge mate samenhangt met politieke kennis. Op dit moment is dat wel een opdracht aan de roc’s , maar in de vorm van een inspanningsplicht: er worden geen eisen gesteld aan te behalen resultaten, te besteden lesuren of de professionaliteit van docenten. Zolang we ze niet benaderen als medeburgers, is het geen wonder dat mbo’ers zich politiek minder manifesteren.

Het is de hoogste tijd. Want een democratie waarin structureel de stem van zo’n grote groep niet gehoord wordt, is geen legitieme democratie.

Bram Eidhof is directeur van bureau Common Ground en auteur van Het Wilhelmus Voorbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden