Waarom een stad soms maar beter een synagoge terug kan kopen

Margriet Oostveen in Deventer

Als ze vertelt dat ze Joods is, dan trekken mensen altijd van die grafgezichten, zegt Sanne Terlouw, dochter van de oud-politicus en kinderboekenschrijver: ‘ook wel logisch natuurlijk’. Maar toch jammer. Zij beschouwt haar Joodse identiteit als een kostbare erfenis, te danken aan haar vorig jaar overleden moeder, die toevallig ook nog uit een beroemde familie stamt: de Horowitzen uit Praag. Haar voorvaderen bouwden daar de beroemde Pinchas-synagoge.

Sanne Terlouw is zelf ‘helemaal niet’ religieus, maar ze wil die erfenis wel vieren. Of noem het: dat deel van haar cultuur in stand houden. Dit doet ze sinds 2010 in de Grote Synagoge van Deventer, ze woont er om de hoek. Gebouwd in 1892 in Moorse stijl, met een Davidster en halve maantjes op de torens, verwijzend naar de tijd dat christenen, joden en moslims vreedzamer samenleefden dan nu.

In 1941 sloeg de NSB deze synagoge van binnen kort en klein. Vierhonderd Joden uit de stad overleefden de oorlog niet, de overgeblevenen vertrokken vaak naar Israël en Amsterdam.

De Grote Synagoge van Deventer. Foto Margriet Oostveen

Maar nu wekken Sanne Terlouw en een kleine veertig andere Joden uit Deventer en omgeving hier onder voorzitterschap van consultant Tom A. Fürstenberg dus iets van de traditie tot leven. Dit in hun relatief nieuwe Joodse gemeente Beth Shoshanna. Ze hebben zich aangesloten bij de Masorti, een stroming voor traditioneel Jodendom waar mannen en vrouwen, anders dan bij de orthodoxen, gelijk zijn.

Al in 1951 was de synagoge verkocht aan de Christelijk Gereformeerde Kerk. Davidster en halve maantjes verdwenen, binnen kwamen kerkbanken. De protestante kerk groeide, fuseerde en werd te groot voor het gebouw. Beth Shoshanna huurt de leegstaande synagoge sinds 2010 dus van de protestanten voor vieringen, voor een schappelijke 150 euro per bijeenkomst. Tot de synagoge begin dit jaar aan horecaondernemer Ayhan Sahin werd verkocht. Die heeft de gemeente nu gevraagd hem een vergunning voor een horecabestemming voor de synagoge te geven: hij wil er een ‘foodhal’ van maken. En de Joodse gemeente is in alle staten.

Sanne Terlouw. Foto Margriet Oostveen

‘In het midden van de synagoge kun je leuk een barretje zetten!’, zegt Ayhan Sahin enthousiast. ‘En dan tafels daaromheen.’ Hij bedoelt daar niets kwaads mee - misschien is dat juist het punt: een jongere generatie weet niet meer dat precies op de plek voor Sahins barretje de door de NSB verwoeste bima stond, de verhoging waar de Thora werd voorgelezen. Op zichzelf misschien al reden genoeg om de Joodse luister te herstellen.

Ayhan Sahin ziet dat als horecaman dus niet zo. Deze in Deventer geboren zoon van een Turkse kleermaker, 34 jaar oud, heeft dan ook een eigen geschiedenis om trots op te zijn. Verloor zijn vader op zijn zestiende, werkte hard, bezit nu een klein imperium aan multiculturele uitgaansgelegenheden rond het centrale plein van de stad, de ruim zeshonderd jaar oude Brink. Een onbeperkt sushi-restaurant, Sushi By Me. Een trendy fusionrestauraunt Jasmin’s. Ierse pub The Irish Elk. Cocktailbar DORST! .

‘Tja, hoe komt zoiets?’, peinst Ayhan hardop. Het begon in zijn achtertuin in Twello. Waar hij met twee vrienden Club HAC opende (‘Hans, Ayhan en Casper’). Ieder weekend bakten de vrienden kroketten en frikadellen en dan kwamen soms wel 60 scholieren om ze te kopen.

Sahins paradepaardje in Deventer, dat hij binnenkort landelijk gaat ‘uitrollen’, is restaurant Hollands Glorie. Op de kaart staan ‘oer-Hollandse’ gerechten als haring op roggebrood en hangop. Aan de muur een fors staatsieportret van Willem-Alexander en Máxima, in vol ornaat. Ayhan Sahin kwam op het idee toen hij een demonstrant op tv ‘Fuck de Koning’ hoorde roepen. Dat vond híj dan dus weer totaal niet kunnen. Volgt een lofzang op ‘ons koningshuis’ en ‘de grote prestaties van ons kleine landje’.

Ayhan Sahin. Foto Margriet Oostveen

Zijn horecagelegenheden zien er mooi uit en Ayhan Sahin wil ook de synagoge, die wel een lik verf kan gebruiken, restaureren. ‘Ze doen nu alsof ik het gebouw om zeep wil helpen, maar dat is dus echt niet zo.’

Maar daarna? Aydan Sahin is ‘best bereid’ concessies te doen, maar hij moet zijn kosten eruit halen. ‘Dus stel, de foodhal is op maandag gesloten. Op die dag kan ik hem misschien aan Beth Shoshanna verhuren. Dan is er best over huren te praten. Maar er wordt niet meer gereageerd!’

Klopt. Sinds Sahin aldus voorstelde de sabbat maar even twee dagen te verplaatsen is Tom Fürstenberg, zacht uitgedrukt, wat geëmotioneerd.

De burgemeester belooft nu inspraakrondes. Zelf zie ik eigenlijk maar één logische oplossing: dat de gemeente Deventer, waar de Joodse schrijfster Etty Hillesum ook woonde, alle verstoorde levens recht doet. Dat Deventer het rijksmonument dus terugkoopt.

Meer over