Verslaggeverscolumn Nadia Ezzeroili, In Amsterdam

Waarom een journalist ontworteling verkiest boven een leven in Marokkaanse onvrijheid

Een vorm van psychologische marteling noemt de Marokkaanse onderzoeksjournalist en politieke vluchteling Abdessamad Aït Aicha (34) zijn zelfverkozen ballingschap in Frankrijk. Maar hij verkiest ontworteling boven een leven in ­Marokkaanse onvrijheid.

Ik spreek Aït Aicha in Amsterdam, waar hij een dag verblijft om zijn zaak en de repressie in ­Marokko onder de aandacht te brengen.

Abdessamad Aït Aicha.

Hij knijpt af en toe zijn ogen ­samen wanneer hij op zachte toon naar woorden zoekt. We komen oorspronkelijk uit hetzelfde land, maar spreken Engels met elkaar: ik spreek zijn zuidelijke Berbertaal niet, hij begrijpt mijn noordelijke Berbertaal maar matig.

Aït Aicha is toegewijd aan zijn taak het valse beeld van een open en moderne Marokkaanse samenleving te corrigeren, zegt hij. Ik vertel hem maar niet hoe ik, ondanks mijn privileges in Nederland, dat land van onvrijheid in het verleden ook geregeld heb geromantiseerd als kind van de Marokkaanse diaspora.

Hij vertelt dat hij drie jaar geleden naar Frankrijk vluchtte toen Marokkaanse autoriteiten hem in het nauw dreven. Eerder schreef hij nog kritische onderzoeksartikelen over corruptie, verkiezingen en protesten. Hij kon redelijk ver gaan in zijn kritiek, zegt hij, zolang hij de drie grote taboe-onderwerpen in de Marokkaanse journalistiek vermeed: de Westelijke Sahara, de koning en de politieke islam. Aït Aicha kende immers de verhalen van collega’s die zich daar wél aan hadden gewaagd – met intimidatie en celstraf tot gevolg.

En toen was ook hij aan de beurt. ‘De politie begon me te volgen en nam mijn telefoon in beslag. Ik kon mijn bronnen niet meer beschermen en was genoodzaakt om mijn werk neer te leggen.’

Uiteindelijk werd Aït Aicha met zes andere collega’s aangeklaagd voor ‘het in gevaar brengen van de interne stabiliteit van de staat’. De reden: zijn deelname aan een vierdaagse journalistieke opleiding in Marakkech, georganiseerd door de Nederlandse ngo Free Press Unlimited.

Kennelijk nog iets wat gevoelig ligt bij de Marokkaanse staat: buitenlandse inmenging, met name als een buitenlandse organisatie persvrijheid, democratie en mensenrechten komt stimuleren – hoe marginaal ook.

Aït Aicha riskeert 5 jaar celstraf als hij terugkeert naar Marokko en wordt veroordeeld. Maar tot een vonnis is het nog niet gekomen. Het proces wordt al jaren uitgesteld – afgelopen woensdag alweer voor de veertiende keer. Een intimidatie- en ontmoedigingsstrategie, zegt Aït Aicha. ‘In Marokko zijn nog maar weinig onafhankelijke journalisten over die het systeem durven te bekritiseren.’

Abdessamad Aït Aicha toen hij nog in Marokko woonde.

Wat kunnen wij dan in Nederland doen?

Aït Aicha: ‘De repressie wordt in stand gehouden doordat het ­Marokkaanse regime een succesvol charmeoffensief uitvoert in ­Nederland en andere Europese landen. De staat probeert de Marokkaanse diaspora voor zich te winnen. Wees daar alert en kritisch op.’

Ik denk even terug aan de zomer van 2016, een jaar nadat Abdessamad Aït Aicha de aanklacht tegen zich hoorde. Vanuit het Marokkaanse ministerie van ‘Marokkanen in het buitenland’ ontving ik een uitnodiging om in Rabat een internationaal congres bij te wonen voor journalisten met een ­Marokkaanse achtergrond. Aanvankelijk nam ik de uitnodiging aan, tot ik enkele doelstellingen van het congres las. ‘Het mobiliseren van in het buitenland woonachtige Marokkaanse journalisten ten dienste van Marokko.’ En: ‘Het imago van Marokko promoten in het buitenland.’

Terwijl lokale journalisten in ­Marokko werden vervolgd, kregen internationale journalisten met een Marokkaanse achtergrond een geheel verzorgde reis naar Rabat aangeboden – het enige wat het je zou kosten, was je ziel.

Abdessamad Aït Aicha met zijn journalistieke voorbeeld Christiane Amanpour.

Ook de Nederlandse overheid moet zich volgens Aït Aicha niet ­laten verleiden door het charmeoffensief van ‘de Marokkaanse macht’: ‘Marokko wil graag gezien worden als een belangrijke speler op het wereldtoneel. Het land heeft sterke inlichtingendiensten die nauw samenwerken met Europese landen om terreuraanslagen te voorkomen. Marokko is ook nog eens bereid immigranten en vluchtelingen op te vangen in ruil voor geld.’

Dat lijkt aantrekkelijk, zegt Aït Aicha, maar kijk eens naar de realiteit: ‘Als enkele journalisten al een land kunnen destabiliseren, dan is dat land zeer kwetsbaar. Daar wil je geen zaken mee doen. En vluchtelingenstromen ontstaan juist door onvrije samenlevingen.’

Hij spreekt steeds sneller en luider, raakt nu gefrustreerd als hij niet op het juiste woord kan komen en pakt Google Translate erbij. Alsof de tijd begint te dringen. ‘Ik hoop dat jullie je realiseren wat de prijs is die wij in Marokko betalen. En hoe belangrijk jullie stem is voor het regime. Als jullie druk uitoefenen op Marokko om persvrijheid en mensenrechten te bewaken, dan krijgen we pas een voet tussen de deur.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.