VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Zutphen

Waarom een agent misbruik maakt van politie-informatie

Voor criminelen is politie-informatie ‘het nieuwe goud’, zei korpschef Henk van Essen deze week in de Volkskrant. En als de rechtszaak tegen Samira ten einde is, vertelt Magrete van der Steeg hoe agenten met hun diensttelefoon, die ze ook privé mogen gebruiken, 24 uur per dag toegang hebben tot die informatie: ‘Je zit op een berg met goud, hoelang kun je dan scherp blijven?’

Onder agenten, zegt ze ook, is het gewoon om buiten werktijd alert te zijn, kentekens te checken, verdachte situaties uit te peilen: een agent is altijd een agent. De diensttelefoon maakt dat gemakkelijk, maar ook gevaarlijk, want het goud zit dag en nacht in de broekzak.

Diensttelefoon voor agenten.Beeld Facebook politie Zaanstreek

Van der Steeg is advocaat in politiezaken en staat vandaag Samira bij die strafontslag kreeg en nu alsnog, na jaren, voor de rechter komt. Ze is er zelf niet bij, ‘kan het mentaal niet aan’, zodat het familiedrama zich publiek ontvouwt ten overstaan van de meervoudige kamer en twee journalisten. Van alle emotie ontdaan blijft over: computervredebreuk, integriteitskwestie, een eis van 200 uur taakstraf ‘als signaal’ voor andere agenten en voor de buitenwacht.

Samira duikelde ruim twee jaar lang, tussen 2014 en 2016, gegevens op. Waarom precies en wat ze ermee deed, verdwijnt in een mist van pijn, schaamte en meinedige getuigenissen. De melding kwam van een zus, als slag in een familiestrijd waarvan de essentie niet wordt blootgelegd; ergens komt naar voren dat Samira zich te weinig voegde naar haar ‘Marokkaanse roots’ en dat er sprake was van een ‘pizza-vete’: de zus kreeg thuis pizza’s met varkensvlees bezorgd en verklaarde later dat ze Samira ‘pijn wilde doen’ met de aangifte, ‘kapotmaken’.

Gelogde data liegen niet: Samira bevroeg ‘een fors aantal keren’ de politiedatabank op ‘een hele reeks personen’, ook als ze vrij was of ziek. Bekenden, familieleden, een zwager, haar broer, een vriendje van haar zus ‘met een sterretje achter zijn naam’, kentekens, imei-nummers van telefoons, zichzelf, haar eigen auto, haar ex vanwege ‘huiselijk geweld’, de kickboksleraar van haar dochter. Ze geeft een paar zoekopdrachten toe, maar van de meeste heeft ze ‘geen idee’.

‘De sleutelvraag is’, zegt de rechter, ‘hoe kijkt ze hierop terug?’

‘Daar is’, zegt de advocaat, ‘moeilijk een helder beeld van te krijgen’. Later: ‘ze schaamt zich’.

Hoe dan ook, zegt de officier van justitie: de burger moet ‘blind kunnen vertrouwen op het politieapparaat’, vandaar dat justitie vervolgt, ook al kreeg Samira strafontslag.

Magrete van der Steeg, advocaat in politiezaken.

Van der Steeg voert aan dat het schenden van het ambtsgeheim volgens een uitspraak van de Hoge Raad, afgelopen april, alleen geldt als gegevens zijn doorgespeeld naar anderen: privégebruik valt daar niet onder. Het is een belangrijke uitspraak, zegt ze, zeker nu justitie zo gebeten is op politiefunctionarissen die in de fout gaan. En het lijkt erop dat Samira haar goud niet aan criminelen doorverkocht.

En waar ligt de grens tussen computervredebreuk en arbeidsethos? Het is ‘gangbare beroepsethiek’ voor agenten om 24/7 waakzaam te zijn, zegt Van der Steeg, dat is ‘professionele nieuwsgierigheid’ en ‘politieprofessionaliteit’. Bovendien was de informatie vrij eenvoudig voorhanden op de politie-BlackBerry (die inmiddels is vervangen door een Samsung).

Politiewoordvoerder Wendy Gehrmann bevestigt later dat agenten hun telefoon altijd bij zich dragen, ‘je kunt ook opgeroepen worden voor een calamiteit’, en dat privégebruik mag, ‘je moet toch je tandarts kunnen afbellen’. ‘Maar het is heel duidelijk wat wel en niet mag, daar leg je ook een eed voor af.’

Duidelijk – maar dat eist nogal wat van politiefunctionarissen, vertelt Van der Steeg in de hal van het gerechtsgebouw, en de vraag is hoeveel aandacht het binnen de korpsen krijgt. ‘Door de reorganisatie van de politie zijn de verbanden groter, agenten werken minder met een eigen ploegje, dat is toch lastiger.’ Komt van de koude grond, zegt ze, het heeft geen wetenschappelijke basis, maar mensen die zich verloren voelen, hebben waarschijnlijk minder oog voor het dienstbelang. ‘In hoeverre is er tijd en aandacht voor agenten met persoonlijke problemen?’ Even gaan zitten en zeggen: hoe gaat het met je? En durf je wel te gaan zitten, als je weet dat de politie heel streng is voor de eigen medewerkers?’

Rechtbank Zutphen.Beeld BSR Agency

En ik denk aan de agent die jarenlang een dubbelleven leidde, geen collega had dat door, en uiteindelijk twee mensen doodschoot met zijn dienstwapen en daarna zichzelf – al die tijd ontliep hij de verplichte veiligheidsscreening.

Wat Samira deed was fout. Dat is nu publiek. Omgekeerd: wat je moet voorkomen, zegt Van der Steeg, ‘is dat een agent denkt: laat maar zitten, ik loop wel een blokje om, voor je het weet sta ik zelf voor de rechter’. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden